بعد در آیه آخر: ما به شما به این جهت اجازه جهاد و دفاع میدهیم که وقتی که شما روی کار بیایید، مجری دستورهای الهی باشید نه اینکه شما به جای آنها بنشینید، بگوییم چرا همه منافع را آنها بخورند و همه مزایا را آنها ببرند و شما نداشته باشید؟ تکیه روی این نیست که آنها خوردند و بردند، شما چرا نخورید و نبرید؟

مَطلع دعوت پیغمبر اسلام

ظاهراً امر مسلّمی باشد که اولین آیاتی که بر پیغمبر اکرم وحی شد همان چند آیه کوتاه اول سوره اقْرَأ است:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذی خَلَقَ. خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ. اقْرَأْ وَ رَبُّک الْاکرَمُ. الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الْانْسانَ ما لَمْ یعْلَمْ [١].

این، افتتاح وحی است. کأنه با این آیات زبان وحی پیغمبر را باز میکنند: اقْرَأْ بخوان، به نام خدا بخوان، خدای چنین، خدایی که چنین تعلیم کرده است. این آیات، آیات افتتاحیه وحی است که بعد پیغمبر اکرم از حراء پایین میآید و بعد به خانه خودش میرود و به خدیجه میفرماید که من را بپوشان و حضرت زیر یک گلیم مانندی میرود و او رویش را میپوشاند. در همان حال دومرتبه فرشته الهی نازل میشود و سوره یا ایهَا الْمُدَّثِّرُ را نازل میکند. اولین آیاتی که پیغمبر را امر به دعوت کرده اینهاست. (آیات اقْرَأْ امر به دعوت نیست، فقط «بخوان» است.) یا ایهَا الْمُدَّثِّرُ ای خود را به دِثار پیچیده. قُمْ فَانْذِرْ برخیز و انذار کن و مردم را بیم بده. وَ رَبَّک فَکبِّرْ. انذار یک معنای کلی است (مردم را انذار کن). اولین حرفی که گفته میشود این است که رَبَّک فَکبِّرْ اعلام کبریایی پروردگارت را بکن، عظمت پروردگارت را به این مردم بنمایان، پروردگارت را به عظمت و کبریایی یاد کن. این اولین جملهای است که گفته میشود. انْذِرْ انذار کن (که بشارت و انذار یک امر کلی است) وَ رَبَّک فَکبِّرْ [٢].

این بود که پیغمبر اکرم وقتی که به میان مردم آمد چه گفت و دعوتش را از کجا شروع کرد؟

پیغمبر بعدها خیلی مسائل را مطرح کرد، به مردم گفت که نماز بخوانید، زکات بدهید، ربا نخورید، قمار نکنید، فحشا نکنید. خیلی چیزهای دیگر دستور داد. چنین نکنید و چنین بکنید. ولی آن که

[١] علق/ ١- ٥.[٢] مدّثّر/ ١- ٣.