راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٢ - توضيح خاصيّت قلب براى آدمى

بيان مجموعه‌هايى از صفات دل و مثالهاى آن‌

بايد دانست كه با تركيب و آفرينش انسان چهار خلط همراه است. از اين رو چهار نوع صفت: درندگى، حيوانى، شيطانى، ربّانى، در او جمع شده است. پس انسان از آن نظر كه خشم بر او مسلّط مى‌شود كار درندگان كه دشمنى و كينه و حمله به مردم زدن و دشنام دادن است از او سر مى‌زند و از آن نظر كه شهوت بر او مسلّط مى‌شود كار حيوانات كه حرص و آزمندى و شهوت بسيار و غيره است از او سر مى‌زند و از آن نظر كه در وجود او امرى ربّانى است، چنان كه خداى متعال فرموده: قُلِ الرُّوحُ من أَمْرِ رَبِّي.«٣٣» در نفس خود مدّعى ربوبيّت مى‌شود و سلطه جويى، برترى خواهى و انحصار طلبى و خود كامگى در همه كارها و منفرد بودن در رياست و بركنار بودن از رشته بردگى و فروتنى را دوست دارد، و مايل است كه از همه دانشها آگاه شود، حتّى ادّعاى علم و معرفت و آگاه بودن به حقيقت اشيا را دارد. هرگاه به او عالم بگويند شاد و اگر جاهل بگويند غمگين مى‌شود. در حالى كه احاطه داشتن به همه حقايق و مسلّط شدن مقتدرانه بر همه مردم از صفات خداوند است و انسان به آن حريص است، و از آن نظر كه با قوّه تشخيص از حيوانات جدا مى‌شود با آن كه در خشم و شهوت با آنها شريك است حالت شيطانى در او به وجود مى‌آيد و شرور مى‌شود و قدرت تشخيص خود را در پيدا كردن راههاى شر و چاره جوييها به كار مى‌برد و با مكر و فريب و نيرنگ به اهداف خود مى‌رسد، و به جاى كار خير شرارت مى‌كند و اين خلق و خوى شيطانهاست.

در هر انسانى آميزه‌اى از اين چهار عنصر: ربّانى، شيطانى، درنده‌خويى و حيوانى موجود است تمام آنها در قلب گرد مى‌آيد و گويا در جلد انسان خوك، سگ، شيطان، حكيم گرد آمده است.

خوك، همان شهوت است زيرا نكوهيده بودن خوك به سبب رنگ و