راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٦٠ - شرح تفصيلى راه تهذيب اخلاق

اصل يا بيشتر آن يا قسمتى از آن جدا نيست. پس در نفس خود به جستجو برآيد و آن را از عيبهايى كه ديگران نكوهش مى‌كنند پاك سازد و در ادب كردن انسان همين بس است زيرا اگر تمام مردم ترك كنند تمام آنچه را از ديگران نمى‌پسندند، از مربّى بى‌نياز مى‌شوند. به عيسى (ع) گفته شد: تو را كه تربيت كرد؟ فرمود: «هيچ كس مرا تربيت نكرد، نادانى نادان را ديدم پس از آن پرهيز كردم» تمام اين موارد حالت كسى است كه استادى ندارد كه پاك و عارف و بينا به عيبهاى نفس و مهربان باشد و در دين خيرخواهى كند، و نيز از تهذيب نفس خود فارغ شده و مشغول به تهذيب بندگان خدا و خيرخواهى آنان باشد، پس كسى كه چنين فردى را بيابد به طبيب دست يافته و بايد از او جدا نشود، زيرا اوست كه وى را از بيمارى رها مى‌سازد و از هلاكت حتمى نجات مى‌دهد.

بيان دلايل نقلى از صاحبان بصيرت‌

و دلايل شرع بر اين كه راه درمان بيماريهاى دل ترك شهوت است و اين كه ريشه بيماريهاى دل پيروى از شهوت است.

بدان كه اگر با تعمّق به گفته‌هاى ما بينديشى، چشم بصيرتت گشوده و بيماريهاى دل و داروهاى آن به نور علم و يقين آشكار مى‌شود. پس اگر از اين كار ناتوان شدى نبايد تصديق و ايمان تقليدى را از كسى كه شايسته تقليد است از دست بدهى، زيرا ايمان درجاتى دارد چنان‌كه علم را درجاتى است و علم پس از ايمان به دست مى‌آيد و در درجه بعد از آن است، خداى متعال فرموده: يَرْفَعِ الله الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ،«٧١» از اين رو كسى كه تصديق كند راه رسيدن به خداى متعال مخالفت كردن با شهوتهاست امّا بر عامل و سرّ اين راه آگاه نشود از مؤمنان است، و هرگاه بر گفته‌هاى ما درباره شهوات و تعمق در اسرار آنها آگاه شود از كسانى است كه علم به او داده‌