راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء)

كتاب شرح شگفتيهاى قلب

شرح معناى نفس، روح، عقل، قلب، و آنچه مقصود از آنهاست

دومين لفظ، روح است

شرح لشكريان قلب

شرح مثالهاى قلب با لشكريان درونىاش

توضيح خاصيّت قلب براى آدمى

توضيح مثال قلب نسبت به دانشها

توضيح حالت دل

توضيح تفاوت ميان دو مقام با مثالى حسّى

شرح راههاى ورود شيطان به دل

شرح امورى كه بنده به آن مؤاخذه مىشود

كتاب رياضت نفس و تهذيب اخلاق و درمان بيماريهاى دل

سخنان بزرگان

شرح حقيقت خوشخويى و بدخويى

شرح تغيير پذيرى اخلاق از راه تمرين

شرح تفصيلى راه تهذيب اخلاق

شرح نشانههاى خوشخويى

راه تمرين دادن كودكان

كتاب سركوب كردن شكمبارگى و شهوت همخوابگى

شرح فضيلت گرسنگى و نكوهش سيرى

فوايد گرسنگى و آفات سيرى

فايده اوّل صفاى دل،

فايده دوم، نازكى و صفاى دل است

فايده سوّم، قبول شكست و خوارى

راه رياضت در سركوب شكمبارگى

گفتارى در شهوت همخوابگى

وظيفه مريد در ازدواج كردن و ترك آن

كتاب آفتهاى زبان

شرح بزرگ بودن خطر زبان و فضيلت خاموشى

فصل علت برترى سكوت چيست؟

نخستين آفت، سخن گفتن از چيزى است كه به انسان مربوط نيست

آفت دوّم، سخن زايد است

آفت سوّم، فرو رفتن در باطل است

آفت چهارم لجاجت و نزاع است

آفت پنجم دشمنى است

آفت هشتم لعن حيوان، جماد، يا انسان است

آفت نهم غنا و شعر است

آفت دهم شوخى است

آفت سيزدهم وعده دروغ است

شرح پرهيز از دروغ با توريهها

بيان معناى غيبت و تعريف آن

عواملى كه آدمى را به غيبت وا مىدارد

شرح حرمت غيبت قلبى

شرح دلايلى كه مجّوز غيبت مىشود

شرح كفّاره غيبت

آفت شانزدهم سخن چينى است

تعريف سخنچينى و آنچه در ردّ آن واجب است

آفت هجدهم ستايش است

شرح وظايف ممدوح

آفت بيستم پرسش عوام از صفات خدا

كتاب آفت خشم و كينه و حسد

شرح حقيقت خشم

عواملى كه موجب بروز خشم مىشوند

فرو نشاندن خشم پس از بروز آن

فضيلت بردبارى

فضيلت عفو

فضيلت نرمى و مدارا كردن

شرح نكوهش حسد

بيان حقيقت حسد و حكم و اقسام و درجات آن

شرح عوامل حسد و منافست

عوامل بسيارى حسد و قوى بودن آن

كتاب نكوهش دنيا

رأيت العقل عقلين = فمطبوع و مسموع

و لا ينفع مسموع = إذا لم يك مطبوع

كما لا تنفع الشّمس = وضوء العين ممنوع«57»

و عين الرضا عن كل عيب كليلة = و لكن عين السخط تبدى المساويا«154»

و لو لم يكن فى كفه غير روحه = لجادبها فليتق الله سائله«126»

و مبراء من كلّ غبر رحيضه = و فساد مرضعه وداء مغيل

و اذا نظرت اسرة وجهه = برقت كبرق العارض المتهّلل«126»

و ما كان بدر و لا حابس = يفوقان مرداس فى المجمع

و ما كنت دون امرىء منهما = و من تضع اليوم لا يرفع

و قد كنت فى الحرب ذاتدراء = و لم اعط شيئا و لم امنع«128»

تغيّرت البلاد و من عليها = فوجه الارض مغبّر قبيح

تغيّر كل ذى لون و طعم = و قل بشاشه الوجه المليح، تا آخر حديث»«136»

و اذا اراد الله نشر فضيله = طويت اتاح لها لسان حسود«268»

سالزم نفسى الصفح عن كل مذنب = و ان كثرت منه على الجرائم

و ما الناس الا واحد من ثلاثة = شريف و مشروف و مثل مقاوم

فاما الذى فوقى فاعرف فضله = و اتبع فيه الحق و الحق لازم

و اما الذى دونى فان قال صنت عن = اجابته عرضى و ان لام لائم

و امّا الذى مثلى فان زلّ اوهفا = تفضّلت ان الفضل بالخير حاكم«88»

كل العداوه قد يرجى مودّتها = الا عداوة من عاداك من حسد«157»

لا مات اعداؤك بل خلّدوا = حتّى يروافيك الّذى يكمد

لا ذلت محسودا على نعمه = فانّما الكامل من يحسد

و لا خلاك الدّهر من حاسد = فانما الفاضل من يحسد«191»

آرى رجالا بادنى الدين قد قنعوا = و لا اراهم رضوا فى العيش بالدّون

فاستغن بالدّين عن دنيا الملوك كما اس = تغنى الملوك بدنيا هم عن الدين«29»

و من يحمد الدنيا لعيش يسّره = فسوف لعمرى عن قريب يلومها

اذا ادبرت كانت على المرء حسرة = و ان اقبلت كانت كثيرا همومها«52»

و ما المال و الاهلون الّا وديعة = و لا بدّ يوما ان تردّ الودايعا«53»

نرقع دنيانا بتمزيق ديننا = فلا ديننا يبقى و لا ما نرقع

فطوبى لعبد آثر الله ربه = و جاد بدنياه لا يتوقع«54»

ارى طالب الدنيا و ان طال عمره = و نال من الدنيا سرورا و انعما

كبان بنى بنيانه فاتمه = فلما استوى ما قد بناه تهدما«55»

هب الدنيا تساق اليك عفوا = اليس مصير ذاك الى انتقال

و ما دنياك الا مثل فئى = اضللك ثم آذن بالزوال«56»

يا خاطب الدنيا الى نفسها = تنح عن خطبتها تسلم

ان اللق تخطب غدارة = قريبة العرس من الماتم«58»

و ما الناس الا هالك و ابن هالك = و ذو نشب فى الهالكين غريق

اذا امتحن الدنيا لبيب تكشفت = له عن عدو فى ثياب صديق«59»

يا راقد الليل مسرورا باوله = ان الحوادث قد يطرقن اسحارا

افنى القرون اللتى كانت منعمة = كر الجديدين اقبالا و ادبارا

يا من يعانق دنيا لا بقاء لها = يمسى و يصبح فى دنياه سفّارا

هلّا تركت من الدنيا معانقه = حتى تعانق فى الفردوس ابكارا

ان كنت تبغى جنان الخلد تسكنها = فينبغى لك ان لا تامن النارا «60»

راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٧ - توضيح خاصيّت قلب براى آدمى

صاحب آن دل هرگز به خير و صلاح برنمى‌گردد و معناى گفتار خداى متعال همين است: «بلكه تاريكى ستم و بدكاريهاى آنان بر دلهايشان چيره شده است».«٤١»

از امام باقر (ع) روايت شده: «همانا دلها سه نوعند: دل وارونه كه هيچ خيرى را حفظ نمى‌كند و آن دل كافر است دلى كه در آن نقطه‌اى سياه است و خير و شرّ در آن مى‌جنگند و هر كدام در آن پديد آمد به وسيله آن بر دل چيره مى‌شود دلى كه باز است و در آن چراغهاى تابانى است و نورش تا روز قيامت خاموش نمى‌شود و آن دل مؤمن است».«٤٢»

همانا امام (ع) فرموده نور آن دل تا روز قيامت خاموش نمى‌شود، براى اين كه قلب در اين معنى با نابودى بدن نابود نمى‌شود.

غزالى مى‌گويد: از پيامبر (ص) روايت شده كه دل مؤمن صاف است و چراغى در آن مى‌درخشد و دل كافر سياه و وارونه است.«٤٣» بنابراين، فرمانبردارى خداى متعال و مخالفت با شهوتها دل را جلا مى‌دهد و نافرمانى خدا و گناه، دل را سياه مى‌كند، پس هركس به گناهان روى بياورد دلش سياه شود و هركس در پى گناه، حسنه‌اى انجام دهد و اثر گناه را از بين ببرد دلش تاريك نشود ولى از نورش كاسته شود، مانند آينه‌اى كه انسان بر روى آن نفس بكشد

«٤١» كلينى در كافى ، ج ٢، ص ٢٧٣ به شماره ٢٠ اين حديث را روايت كرده است . گفتار امام عليه السّلام (( ((تمادى فى الذنوب )) )) يعنى اصرار بر گناه و ادامه آن داشته باشد و منظور از رين مهر خوردن بر قلب است ، و حقيقت مطلب اين است كه هر كس كار نيكى انجام دهد و در نفسش اثر مى گذارد و هر چه آن كار نيك زياد مى شود بر صفا و روشنى نفس افزوده مى گردد تا مانند آينه اى صاف و جلا داده مى شود. و هر كس گناهى كند گناه نيز در نفس اثر مى گذارد و تيرگى در آن ايجاد مى كند سپس اگر زشتى عمل بر او ثابت شد و از آن توبه كرد، اثر برطرف و نفس جلا داده و صاف مى شود و اگر بر گناه اصرار ورزيد آن اثر زشت زياد مى شود و در نفس پخش مى شود اين قلب تاريك ديگر اقرار به گناه و بازگشت به خدا و توبه و طلب آمرزش نمى كند. پناه بر خدا و (( و لا حول و لا قوة الا باللّه العلى العظيم . ))