راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٩٣ - آفت پنجم دشمنى است

هستند كه از نعمتها تغذيه مى‌كنند و غذاهاى رنگارنگ مى‌خورند و لباسهاى رنگين مى‌پوشند و بى‌پروا سخن مى‌گويند.»«٦٨»

و نيز پيامبر (ص) سه بار فرمود: «آگاه باشيد كسانى كه در گفتار و كردار غلوّ و زياده‌روى مى‌كنند در هلاكتند.»«٦٩»

هر نوع سخن موزونى كه از روى تكلّف ادا شود و نيز فصيح نمايى كه از حدّ عادت خارج است و در مكالمات روزمرّه به تكلّف سخن مسجّع گفتن از آفات زبان است، زيرا پيامبر خدا (ص) درباره جنين حكم كرد (ديه معيّن فرمود) و يكى از قبيله جنايتكار گفت: چگونه براى كسى كه نمى‌آشامد و نمى‌خورد و فرياد نمى‌زند و آشكار نشده (او را نديده‌ايم) ديه بدهيم و چنين جنينى خونش هدر است. پيامبر خدا (ص) فرمود: «آيا مانند كاهنان و پيشگويان سخنان موزون مى‌گويى؟)»«٧٠» پيامبر خدا (ص) چنين سخن گفتن را زشت دانست چرا كه اثر تكلّف و تصنّع در آن آشكار بود. بنابراين شايسته است در هر موردى به مقصود اكتفا شود. و مقصود از سخن گفتن فهماندن غرض به ديگرى است و بيش از آن ساختگى و نكوهيده است ولى اگر سخنان خطابه و موعظه را نيكو ادا كند و از افراط و گفتن كلمات نامأنوس بپرهيزد جزء تكلّف نكوهيده نيست چرا كه مقصود از خطابه و موعظه تكان دادن دلها و تشويق و قبض و بسط آنهاست، و شيوايى سخن در اين مورد مؤثّر و شايسته است. امّا در مكالمات عادى به منظور بر آوردن نيازها تظاهر به فصاحت و موزون سخن گفتن ضرورتى ندارد و سرگرم شدن به آن تكلّفى نكوهيده است و انگيزه آن ريا كارى، اظهار فصاحت و ممتاز شدن (از ديگران) به علم است و تمامش نكوهيده و از نظر شرع ناپسند و ممنوع است.