راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢ - شرح مثالهاى قلب با لشكريان درونىاش

٢- نيروهايى كه در منزلهاى درونى جا گرفته‌اند كه بخشهاى ميان تهى مغز است، اين نيروها نيز پنج بخش است، زيرا انسان پس از ديدن چيزى چشمانش را مى‌بندد و صورت آن را در نفس خود مى‌بيند و آن نيروى خيال است. پس از آن اين صورت به وسيله چيزى كه آن را حفظ مى‌كند همراه خيال باقى مى‌ماند كه به آن لشكر حافظه گويند، سپس درباره آنچه حفظ كرده مى‌انديشد. در نتيجه برخى از آن با برخى ضميمه مى‌كند و آنچه را فراموش كرده به خاطر مى‌آورد و به آن بر مى‌گردد، پس از آن همه معانى حس شده را به وسيله حسّى كه مشترك ميان تمام محسوسات است، در نيروى خيال خود گرد مى‌آورد.

بنابراين در درون (انسان) حسّ مشترك، نيروى خيال، نيروى تفكّر، نيروى تذكّر (ذاكره)، و نيروى حافظه، وجود دارد. اگر خدا نيروى حافظه، انديشه، ذاكره و خيال، را نمى‌آفريد، البته مغز از آن تهى مى‌بود چنان كه دست و پا از آن نيرو، تهى است. پس اين نيروها نيز لشكريان درونى‌اند و جاى آنها نيز در درون آدمى است. اين بود انواع لشكريان قلب، و شرح آنها به گونه‌اى كه براى ضعيفان قابل فهم باشد به طول مى‌انجامد و هدف چنين كتابى اين است كه علماى بزرگ و نيرومند از آن بهره ببرند معذلك با آوردن مثالهايى در فهماندن ضعيفان مى‌كوشيم تا به خواست خدا اين مطالب به درك آنها نزديك شود.

شرح مثالهاى قلب با لشكريان درونى‌اش‌

بايد دانست كه دو لشكر خشم و شهوت گاه به طور كامل فرمانبردار قلب مى‌شوند و آن را در راهى كه مى‌پيمايد كمك و در سفرى كه قصد كرده است بخوبى همراهى مى‌كنند. امّا گاه از روى سركشى نافرمانى مى‌كنند تا بر قلب مسلّط شوند و آن را بنده خود سازند. نابودى قلب و بازماندنش از سفرى كه با آن به خوشبختى ابدى مى‌رسد، در همين نافرمانى خشم و شهوت از قلب است.

قلب لشكر ديگرى دارد كه علم، حكمت و تفكّر است و بزودى شرح آن خواهد آمد و سزاوار است كه قلب از اين لشكر كمك بگيرد، زيرا اين لشكر در