راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٥٠ - شرح تغيير پذيرى اخلاق از راه تمرين

مى‌كند تا در نفس او به صورت يك صفت ريشه‌دار در آيد و سرانجام بطور طبيعى خطّ زيبا بنويسد به رغم آن‌كه در آغاز به زحمت خطّ زيبا مى‌نوشت.

بنابراين پشتكار در خوشنويسى است كه خط او را زيبا كرده است ولى در اول كار با زحمت بوده و بعد اثرى از آن به نفس رسيده، سپس از نفس اثرى به عضو رسيده است، و حالتى در او پديد آمده كه بطور طبيعى خطّ خوب مى‌نويسد. همچنين كسى كه مى‌خواهد فقيه شود راهى ندارد جز اين كه همان كار فقها را كه ممارست بر فقه است انجام دهد تا صفت فقاهت به دل او برسد و فقيه شود. همچنين هركه بخواهد بخشنده، با عفّت، بردبار و فروتن شود بر او لازم است كه با زحمت كار دارندگان اين صفات را انجام دهد تا از طريق عادت برايش طبيعى شود و تنها راه چاره همين است، و چنان‌كه طالب فقه از رسيدن به اين درجه با يك شب تعطيل كردن كار نوميد نمى‌شود و با ممارست و مطالعه يك شبه نيز به آن نمى‌رسد، شخصى هم كه خواهان تزكيه و تكميل نفس و آراستن آن به اخلاق نيكوست با عبادت كردن يك روز به آن نمى‌رسد و با معصيت يك روز از آن محروم نمى‌شود. همين است معناى گفتار ما كه يك گناه كبيره موجب شقاوت هميشگى نمى‌شود، ولى تعطيل كردن يك روز انسان را به تعطيل كردن روز ديگر فرا مى‌خواند، آنگاه اندك اندك او را به تعطيلى دائم فرا مى‌خواند تا دل به كسالت انس مى‌گيرد و تحصيل را بكلّى ترك مى‌كند در نتيجه فضيلت فقه را از دست مى‌دهد. گناهان صغيره نيز چنين است، انجام بعضى از آنها موجب انجام گناهان صغيره ديگر مى‌شود تا اصل سعادت سرانجام با نابودى ايمان از بين مى‌رود، و چنان‌كه ممارست و مطالعه يك شب تأثيرش در فقيه شدن احساس نمى‌شود، بلكه فقيه شدن مانند رشد بدن و بلند شدن قد بتدريج و اندك اندك ظاهر مى‌شود اثر يك عبادت نيز در تزكيه و تطهير نفس فورا احساس نمى‌شود. ليكن سزاوار نيست كه عبادت اندك را سبك شمرد، زيرا عبادت بسيار مؤثّر است و آن از اجتماع تك تك عبادتها حاصل مى‌شود. پس هر عبادتى تأثير دارد و اگر چه تأثيرش آشكار نيست، بناچار