راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٤٨ - شرح تغيير پذيرى اخلاق از راه تمرين
شد كه از قانون عقل و شرع پيروى كند و از آن شادمان باشد و لذّت ببرد، و سزاوار نيست كه نور چشم شدن نماز و لذيذ شدن عبادات را دور بشمارد، زيرا عادت در نفس شگفتيهايى بالاتر از اينها ايجاد مىكند. از اين رو شاهان و افراد مرفّه را همواره غرق در غمها مىبينى و قمار باز بىپول را مىبينى كه گاه از قمار بازى و نتايج آن لذّت مىبرد و شادمان مىشود و شادمان شدن ديگر مردم را به غير قمار زشت مىشمارد با اين كه قمار بازى گاه مالش را از دستش بيرون و خانهاش را ويران مىسازد و مفلس رهايش مىكند، با اين حال قمار بازى را دوست دارد و از آن لذّت مىبرد و دليلش اين است كه مدّتى طولانى با آن الفت و خو گرفته است. همچنين كبوتر باز گاه در برابر گرماى خورشيد سراسر روز را روى پاهايش مىايستد و احساس درد نمىكند، چون از پرندگان و حركت و پرواز و دور زدن آنها در آسمان و برگشتن آنها شادمان مىشود، حتّى شخص گنهكار و عيّار را مىبينى كه از كتك خوردن و بريده شدن اعضايش و تحمّل تازيانهها و كشانده شدن به طرف دار افتخار مىكند و با اين حال به خودش و توانش در صبر بر اين امور مباهات مىكند، تا آنجا كه يكى از اعضايش را قطعه قطعه مىكنند تا كارى را كه خود او يا ديگرى انجام داده بگويد ولى او در انكار پافشارى مىكند و به كيفرها اهميّت نمىدهد چون شادمان است به آنچه كه آن را كمال و شجاعت و مردانگى مىداند، و احوال او با تمام كيفرهايش چشم روشنى و موجب افتخار او مىشود. امّا هيچ حالتى پستتر و زشتتر از حال شخص مخنّث نيست كه خود را شبيه به زنان مىسازد و موى صورت را بند مىاندازد و آن را خال كوبى مىكند و با زنان مىآميزد و شخص مخنّث مىبينى كه به مخنّث بودن خود مىبالد و آن را براى خود كمال مىداند و به ديگر مخنّثها افتخار مىكند حتّى افتخار و مباهات در ميان خونگيرها و نظافتچىها همانند شاهان و دانشمندان رايج است. تمام اين موارد نتيجه عادت و مواظبت بر يك روش بطور دائم در مدتى طولانى است، و همين شادمانى در ميان تمام آشنايان و همنشينان مشاهده مىشود. پس هرگاه نفس به سبب عادت