راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٢٤ - فصل در نكوهش علم كلام و اندازه آن

است.» امام صادق (ع) فرموده است: «اصحاب كلام هلاك مى‌شوند، و آنهايى كه تسليم شده‌اند نجات مى‌يابند. آنها كه خود را تسليم مى‌كنند نجبايند.»

سيّد بن طاووس گفته است: در نسخه‌اى از كتاب عبد الله بن حمّاد انصارى كه بر هارون بن موسى تلعكبرى خوانده شده است روايتى يافتم به اين شرح: از جميل بن درّاج نقل شده كه گفته است شنيدم ابى عبد الله (ع) مى‌فرمود:

«متكلّمان اين امّت بدترين مردم اين امّتند.»

غزّالى گفته است: «امّا دسته ديگرى استدلال كرده‌اند كه اگر آنچه موجب منع كلام است واژه‌هاى جوهر و عرض و اين گونه اصطلاحات غريب است كه در دوران صحابه متداول نبوده كار سهل است، چه هيچ دانشى نيست جز اين كه براى فهمانيدن معانى اصطلاحاتى در آن پديد آمده است مانند علم حديث، تفسير و فقه، و اگر واژه‌هاى نقص«٨»، كسر«٩»، تركيب«١٠»، تعديه«١١» و فساد وضع«١٢» بر صحابه عرضه شود آنها را درك نمى‌كنند، چه احداث الفاظ به منظور اداى مقصودى صحيح مانند احداث ظرفى به شكل تازه است كه آن را در امر مباحى به كار برند.

امّا اگر سبب منع از كلام امر معنوى است، مقصود ما از اين دانش جز شناخت دلائل حدوث عالم و يگانگى خالق و صفات او همان گونه كه در شرع آمده است چيز ديگر نيست، و چگونه ممكن است خدا را با دليل شناختن حرام باشد؟! و اگر موجب منع از آن سر و صدا و تعصّب و كينه و دشمنى و چيزهايى‌