تفاوت اندازه شهوت است چرا كه انسان عاقل قادر است كه گاهى بعضى از شهوات خود را ترك كند، و نسبت به برخى ديگر داراى اين قدرت نيست، ليكن در اين محدود نمى‌باشد علت آن است كه جوان گاهى عاجز است از اين كه زنا را ترك كند، ليكن چون سنّ او بالا گيرد و عقلش كمال يابد بر ترك آن قادر مى‌شود. همچنين هوس ريا و رياست با بالا گرفتن سنّ نه تنها ضعيف نمى‌شود، بلكه قوّت مى‌يابد. گاهى هم سبب آن تفاوت در داشتن آگاهى نسبت به فساد و آشوب اين شهوت است، از اين رو پزشك قادر است از برخى خوراكها كه زيانبار است پرهيز كند، در حالى كه غير پزشك هر چند در عقل با او برابر، و تا حدّى هم معتقد به مضرّت اين خوراكها باشد غالبا قادر به اين كار نيست، و پزشك هر قدر دانشش وسيعتر و كاملتر باشد بيم و پرهيز او شديدتر خواهد بود، و بيم و پرهيز به منزله سپاه عقل، و وسيله‌اند براى سركوب شهوتها و در هم شكستن هوسها. همچنين عالم بر ترك گناهان از عامى تواناتر است، زيرا به مضرّات گناه از او داناتر مى‌باشد، و منظور من عالم حقيقى است نه عالم نمايان ژاژخاى. پس هر گاه تفاوت از جهت شهوت باشد به عقل بازگشت ندارد، و اگر از حيث علم و آگاهى است اين نوع علم عقل شمرده مى‌شود، زيرا باعث نيرومندى غريزه عقل مى‌گردد، بنابراين تفاوت در اين جا در چيزى است كه نام آن بدان برگشت دارد. گاهى هم تفاوت صرفا در غريزه عقل است، زيرا اين غريزه هر قدر قوى‌تر باشد، ناگزير در سركوب كردن شهوات سخت‌تر و قاطعتر خواهد بود.

امّا قسم سوّم كه عبارت از تسلط بر علوم تجربى است. تفاوت مردم را در اينها نمى‌توان انكار كرد، زيرا مردم از حيث درست‌انديشى و سرعت ادراك با هم تفاوت دارند، و سبب آن يا اختلاف در غريزه است و يا تفاوت در تمرين و ممارست و اوّلى كه اصل است يعنى غريزه تفاوت در آن قابل انكار نيست، زيرا آن مانند روشنى شب كه بر نفس مى‌تابد، و سپيده‌دم و آغاز تابش آن به هنگام رسيدن به سنّ تميز است، سپس پيوسته رشد مى‌كند و به طور ناپيدا فزونى مى‌يابد، تا در چهل سالگى به كمال مى‌رسد. مثل غريزه مثل روشنايى صبح‌