راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢٨ - باب پنجم وظايف معلّم و دانشجو

تدريجى را رعايت كند.

٦- معلّم بايد ميزان درك دانشجو را در نظر گيرد،

و به آن بسنده كند، و به او چيزى نگويد كه خرد او به آن نمى‌رسد، چه در اين صورت از درس گريزان مى‌شود، و يا عقلش پريشان مى‌گردد در اين راه به سرور بشر اقتدا كند، در آن جا كه فرموده است: «ما گروه پيامبران مأموريم مردم را در جايگاهى كه دارند فرود آوريم، و به اندازه خودشان با آنها سخن گوييم»«٢٧» نيز فرموده است: «هر گاه كسى با مردمان سخنى كه عقل آنها بدان نمى‌رسيده گفته است، شكى نيست آن سخن براى برخى از آن قوم فتنه‌اى بوده است»«٢٨».

على (ع) در حالى كه به سينه‌اش اشاره كرد فرمود: «در اين جا علوم بسيارى است كاش حاملانى براى آنها مى‌يافتم.»«٢٩» على (ع) راست گفته است، چه دلهاى پاكان قبور اسرار است» و عالم را سزاوار نيست آنچه را مى‌داند براى هر كسى فاش كند. و اين در جايى است كه دانشجو بتواند مطلب را فهم كند، و اهل سودجويى نباشد. امّا تكليف در جايى كه دانشجو نتواند آن را درك كند روشن است. عيسى (ع) فرموده است: «جواهر را بر گردن خوكها نياويزيد، و بى‌شكّ حكمت بهتر از جواهر است، و هر كس حكمت را ناخوش بدارد بدتر از خوك مى‌باشد.»«٣٠» از اين رو گفته‌اند: براى هر كسى به اندازه عقلش پيمانه كن و با ترازوى عملش براى او بسنج، تا از او در امان مانى، و وى نيز از تو سود برده باشد، وگرنه به سبب تفاوت معيار دچار مشكل و ناسپاسى او مى‌شوى. يكى از دانشمندان را از چيزى پرسيدند وى پاسخى نداد.

پرسش كننده گفت: آيا گفتار پيامبر خدا (ص) را نشنيده‌اى كه فرموده است: