راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥٧٠ - باب سوّم شرايط باطنى اعمال قلب

مى‌باشد نيز ثابت است. و پيامبر خدا (ص) در گفتار خود: «انما الصلاة تمسكن و تواضع«١»» نماز را با الف و لام و واژه «انما» كه افاده تحقيق و حصر مى‌كند ذكر فرموده است، و فقيهان از سخن آن حضرت كه فرموده است: «انما الشفعة فيما لم يقسّم»«٢» حصر و اثبات و نفى را دريافته‌اند. و نيز از جمله اين ادلّه قول آن حضرت است كه «كسى كه نمازش او را از فحشا و منكر باز ندارد نماز او جز دورى از خداوند چيزى عايد او نمى‌سازد»«٣»، و روشن است كه نماز غافل مانع فحشا و منكر نيست. و نيز فرموده است: «چه بسيار نمازگزارى كه بهره او از نمازش جز رنج و تعب نيست»«٤» و مقصود آن حضرت نمازگزارى است كه غافل و بى‌توجّه است، و نيز فرموده است: «بنده را از نمازش جز آنچه را كه فهميده بهره‌اى نيست.»«٥»

حقيقت اين است همان گونه كه در اخبار آمده نمازگزار در حال نماز با خدا راز و نياز مى‌كند، و سخنى كه با غفلت گفته شود بى‌ترديد راز و نياز نيست، توضيح آن كه اگر فى المثل زكات در حال غفلت ادا شود، صرف اداى آن مخالفت با شهوت و تحمل آن بر نفس گران است همچنين روزه نيروهاى آدمى را مقهور مى‌كند، و هوسها را كه ابزار دشمن خدا شيطان است درهم مى‌شكند، از اين رو بعيد نيست كه در صورت غفلت نيز مقصود شارع از آنها به دست آمده باشد. به همين گونه است حجّ كه اعمال آن سخت و طاقت‌فرساست، و مجاهداتى دارد كه مستلزم تحمّل درد و رنج است خواه انسان حضور قلب داشته باشد يا نداشته باشد. ليكن در نماز چيزى جز ذكر، قرائت، ركوع، سجود، برخاستن و نشستن وجود ندارد.