راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٠١ - شرايط مناظره و آداب آن

برترى بر اقران بدور نيست، و در ضمن برگزارى مناظره پيوسته اين سخنان را كه «من از كسانى نيستم كه امثال اين امور برايم پوشيده باشد، من داراى علوم مختلفى هستم، و در اصول و حفظ احاديث استقلال و تكيه بر خود دارم» و امثال اينها را بر زبان مى‌اورد، كه گاهى خودستايى و لاف زدن است، و زمانى هم به سبب نيازى است كه به ترويج گفتار خود دارد. روشن است كه خودستايى و تفاخر به حكم شرع و عقل مذموم و ناپسند است.

٦- تجسّس و پيگيرى عيبهاى مردم: خداوند متعال فرموده است: وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً«٧» مناظره كننده همواره در طلب لغزش اقران، و پيگيرى عيبهاى حريفان خود مى‌باشد، تا آن جا كه اگر بشنود مناظره كننده ناشناسى به شهر وارد مى‌شود، به طلب كسى در مى‌آيد كه او را به چگونگى احوال درونى اين تازه‌وارد آگاه سازد، و با پرسش از وضع او نقاط ضعف و معايب وى را به دست آورد، و آنها را در ذهن خود نگه مى‌دارد، تا اگر نياز پيدا كرد، براى رسوا كردن و خجل ساختن او آنها را به كار برد، و در اين راه تا آن جا پيش مى‌رود، كه احوال دوره كودكى و عيوب جسمى او را مى‌پرسد و معلوم مى‌كند تا شايد از لغزشى يا عيبى از او مانند كچلى و غيره آگاه شود.

سپس چنانچه كمترين غلبه‌اى را بر او احساس كند، اگر خويشتن‌دار باشد آن را به طور كنايه به او مى‌گويد، و اين روش را از او پسنديده مى‌دانند، و از لطايف تشبيب«٨» مى‌شمارند، و اگر اهل مباهات و فخر فروشى است از اين كه او را با رفتار نابخردانه و استهزا مفتضح كند خوددارى نخواهد كرد، چنان كه اين قبيل كارها از گروهى از بزرگان مناظره كننده‌گان و شمارى از برجستگان آنها نقل شده است.