راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء)

گفتارى از مترجم

نام و نسب غزّالى

واژه غزّالى

مذهب غزّالى

تأليفات غزّالى

پيشگفتار

گردآورنده المحجّة البيضاء

مشايخ وى و روايت كنندگان از او

تأليفات گرانبها و آثار ارزشمند او

مقدّمه مؤلف

كتاب علم

باب اوّل در فضيلت علم و فرا گرفتن و ياد دادن آن، با ذكر شواهد نقلى و عقلى

فصل گفتار برخى از دانشمندان در فضيلت علم

فصل احاديث در فضيلت علم از طريق خاصّه

فصل شواهد عقلى كه غزّالى ذكر كرده است

فصل شواهد عقلى كه مؤلّف ذكر كرده است

باب دوّم

فصل علم به قرآن منحصر به روايات معصومين (ع) است

فصل گفتار غزّالى كه فقه از علوم دنياست

فصل ردّ شديد مؤلّف بر غزّالى در معناى علم فقه

فصل شرح علم آخرت و نقل اخبار در اين باره

فصل علم احوال دل

باب سوّم در آنچه عامّه آن را از علوم ستوده مىشمارند و از اين علوم نيست

علّت نكوهيدگى دانشهاى ناپسند

باب چهارم سبب رو آوردن مردم به مناظره و شرايط و آداب و آفات آن

سبب رو آوردن مردم به مناظره

شرايط مناظره و آداب آن

باب پنجم وظايف معلّم و دانشجو

باب ششم آفات علم و نشانههاى عالمان دنيا و عالمان آخرت

نشانههاى عالمان دنيا

نشانههاى عالمان آخرت

باب هفتم درباره عقل و شرف و حقيقت و اقسام آن

فصل اخبارى كه از طريق خاصّه در شرافت عقل وارد شده است

بيان تفاوت مردم در عقل

كتاب قواعد عقايد

فصل وصيّتهاى سيّد بن طاووس

فصل موقعيت اهل بيت (ع) در كتاب خدا

باب دوّم در توحيد

فصل تصديق وجود خداوند سبحان امرى فطرى است

فصل خداوند يگانه است و انبازى ندارد

فصل خداوند سبحان مانندى ندارد

فصل خداوند سبحان متكلّم است

فصل خداوند سبحان داراى وحدت معنوى است

فصل خداوند سبحان قديم است

باب سوّم در عدل

باب چهارم در نبوّت

فصل وجوب عصمت پيامبران

فصل قرآن كلام خداوند و وحى و كتاب اوست

باب پنجم در امامت

فصل دلايل وجوب عصمت امام

فصل شماره امامان و نصوص وارد درباره آنان

فصل دوستى دوستان خدا و دشمنى با دشمنان خدا واجب است

باب ششم در معاد

باب هفتم در سبب تدريج در ارشاد و ترتيب درجات اعتقاد

فصل گفتار خواجه نصير الدّين طوسى

فصل در نكوهش علم كلام و اندازه آن

فصل اختلاف ظاهر و باطن

كتاب اسرار طهارت و مسائل مهمّ آن

قسم اوّل در طهارت از خبث

قسم دوّم در طهارت از حدث

در چگونگى استنجا و آداب آن

فصل در فضيلت مسواك كردن و آداب آن

در چگونگى وضو و آداب و سنّتهاى آن

بيان فضيلت وضو

فصل اسرار طهارت

قسم سوّم زدودن فضلات ظاهر بدن

چگونگى ورود به گرمابه و آداب آن

كتاب اسرار نماز و مسائل مهمّ آن

باب اوّل در فضيلت نماز، سجود، جماعت، اذان و جز اينها

فضيلت اذان

فضيلت نماز واجب

در فضيلت كامل به جا آوردن اركان

فضيلت نماز جماعت

فضيلت سجود و ذكر آن

فضيلت خشوع و معناى آن

فضيلت مسجد و محلّ نماز

باب دوّم در چگونگى اعمال ظاهرى نماز

تمييز واجب و مستحب و تفاوت بعضى از مستحبّات با يكديگر

باب سوّم شرايط باطنى اعمال قلب

معانى باطنى كه نماز به آنها كامل مىشود

اسباب معانى ششگانه مذكور

فصل دانستن وقت و حضور قلب در آن

فصل طهارت

فصل پوشيدن عورت

فصل مكان نمازگزار

فصل رو به قبله بودن

فصل اعتدال

فصل توجه به خداوند

فصل نيّت و اخلاص در آن

فصل تكبير

فصل دعاى استفتاح

شرح معانى نماز

فصل معناى تشهد و گفتار مرحوم شهيد

فصل دعاى پس از نماز

داستانها و خبرهايى درباره نماز خاشعان

انى لا كتم من علمى جواهره = كى لا يرى الحق ذو جهل فيفتننا«51»

و قد تقدم فى هذا ابو حسن = الى الحسين و وصى قبله الحسنا«52»

يا رب جوهر علم لو ابوح به = لقيل لى انت ممن يعبد الوثنا«53»

و لاستحل رجال مسلمون دمى = يرون اقبح ما ياتونه حسنا«54»

العلم حرب للفتى المتعالى = كالسيل حرب للمكان العالى«9»

و من يك ذافم مر مريض = يجد مرا به الماء الزلالا«16»

و ما هو الا ذبالة و قدت = تضئى للناس و هى تحترق«21»

و من منح الجهال علما اضاعه = و من منع المستوجبين فقد ظلم«33»

لا تنه عن خلق و تاتى مثله = عار عليك اذا فعلت عظيم«34»

و راعى الشاة يحمى الذئب عنها = فكيف اذا الرعاة لها ذئاب«31»

يا معشر القرّاء يا ملح البلد = ما يصلح الملح اذا الملح فسد«32»

عرفت الّشّر لا للشّرّ لكن لتوقيه = و من لا يعرف الشّر من الناس يقع فيه«103»

الطرق شتّى و طرقّ الحق مفردة = و السالكون طريق الحق افراد«106»

لا يعرفون و لا تدرى مقاصدهم = فهم على مهل يمشون قصّاد«107»

و للخلق فى غفله عمّا يراد بهم = فجلّهم عن سبيل الحق رقّاد«108»

رأيت العقل عقلين = فمطبوع و مسموع«30»

و لا ينفع مسموع = إذا لم يك مطبوع«31»

كما لا تنفع الشّمس = و ضوء العين ممنوع«32»

العقل عقلان = مطبوع و مسموع

و لا ينفع مسموع = إذا لم يك مطبوع

كما لا تنفع الشّمس = و نور العين ممنوع«9»

هم القوم من أصفاهم الودّ مخلصا = تمسّك فى اخراه بالسّبب الأقوى«49»

هم القوم فاقوا العالمين مآثرا = محاسنها تجلى و آياتها تروى«50»

بهم عرف النّاس الهدى فهداهم = يضلّ الّذى يقلى و يهدى الّذي يهوى«51»

موالاتهم فرض و حبّهم هدى = و طاعتهم قربى و ودّهم تقوى«52»

راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٩ - تأليفات گرانبها و آثار ارزشمند او

١- شيخ بهائى محمّد بن حسين بن عبد الصّمد عاملى ٢- مولى محمّد طاهر بن محمّد حسين شيرازى نجفى قمّى ٣- مولى خليل غازى قزوينى شارح كافى ٤- شيخ محمّد بن شيخ حسن بن شهيد ثانى ٥- مولى محمد صالح شارح كافى ٦- سيّد جليل نبيل سيّد ماجد بن سيّد هاشم حسينى بحرانى ٧- حكيم متألّه فاضل محمّد بن ابراهيم شيرازى مشهور به مولى صدرا ٨- پدرش شاه مرتضى بن شاه محمود.

گروهى از بزرگان نيز از علّامه فيض روايت كرده‌اند كه از اين دسته‌اند:

١- علّامه مجلسى محمد باقر بن محمّد تقى مؤلّف بحار الأنوار ٢- سيّد نعمت الله جزائرى شوشترى ٣- قاضى سعيد قمّى ٤- فرزند برومندش معروف به علم الهدى.

تأليفات گرانبها و آثار ارزشمند او

شيخ يوسف بن احمد بن ابراهيم بحرانى پس از شرح حال علّامه فيض و ستايش او گفته است: وى تصانيف بسيارى دارد و خود او فهرست جداگانه‌اى براى آنها تخصيص داده كه ما خلاصه‌اى از آن را نقل مى‌كنيم:«١٦» ١- الصّافي فى تفسير القرآن كه نزديك به هفتاد هزار بيت مى‌باشد، و در سال ١٠٧٥ از تأليف آن فراغت يافته است.«١٧»

٢- الأصفى گزيده الصّافى و تقريبا مشتمل بر بيست و يكهزار بيت است.

٣- الوافي مشتمل بر پانزده جلد است كه هر جلد آن كتاب مستقلّى به‌