راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٢٣ - كتاب قواعد عقايد
وَ لَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ من قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ من قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزى«٧»، و در آيه: وَ لَوْ لا فَضْلُ الله عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا«٨» فضل و رحمت اشاره به عقل و شرع است، و مراد از «قليل» برگزيدگان نيك كردار اويند. در اين جا سخن دانشمند مذكور به پايان مىرسد، و آنچه از امير مؤمنان (ع) در اين باره روايت شده مؤيّد گفتار اوست:
العقل عقلان *** مطبوع و مسموع
و لا ينفع مسموع *** إذا لم يك مطبوع
كما لا تنفع الشّمس *** و نور العين ممنوع«٩»
و بايد دانست كه خردمندان بسيار كمند، چنان كه خداوند متعال فرموده است: و لكنّ أكثرهم لا يعقلون«١٠» و نيز: و لكنّ اكثرهم لا يفقهون«١١»، و نيز: أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا«١٢»، و هر كس به نور شرع هدايت نشده، و آن را با عقل خود درنيافته از خردمندان نيست، چه خرد نور و بخششى است از سوى خداوند متعال چنان كه شرع نيز رحمت و هدايتى از سوى اوست: إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ الله يُؤْتِيهِ من يَشاءُ«١٣» و نيز:
«٧» طه / ١٣٤: اگر ما آنها را پيش از آن (قبل از نزول قرآن ) با عذابى هلاك مى كرديم (در قيامت )مى گفتند پرودگارا چرا براى ما پيامبر نفرستادى تا از آيات تو پيروى كنيم پيش از آن كه خوار ورسوا شويم
«٨» نساء / ٨٣: اگر فضل و رحمت خداوند نبود همگى جز شمار كمى از شيطان پيروى مى كرديد
«٩» پيش از اين ترجمه شده است » م
«١٠» در قرآن بدين گونه نيامده و آيه ١٠٣ سوره مائده : و اكثرهم لا يعقلون است يعنى : و بيشتر آنهاتعقل نمى كنند
«١١» در قرآن آيه اى بدين صورت نيست و بايد مراد آيه بل كانوا لا يفقهون الا قليلا باشد فتح ١٥ /:
«١٢» فرقان / ٤٤: اما گمان مى برى اكثر آنها مى شنوند يا مى فهمند? آنها فقط مانند چهار پايانند بلكه گمراهتر
«١٣» آل عمران / ٧٣: فضل به دست خداست به هر كس بخواهد مى دهد