راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٢٥ - فصل در نكوهش علم كلام و اندازه آن

است كه كلام به آن منجّر مى‌شود، بى‌ترديد اينها حرام و اجتناب از آنها واجب است به همان گونه كه كبر، ريا و رياست‌طلبى از چيزهايى است كه علم حديث و فقه و تفسير به آن منجّر مى‌شود كه اينها حرام و اجتناب از آنها واجب است، ليكن اين امر مانع فرا گرفتن اين دانش نيست، و چگونه ممكن است ذكر دليل و درخواست و بحث آن ممنوع باشد در حالى كه خداوند متعال فرموده است: قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ«١٣»، و نيز: لِيَهْلِكَ من هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ«١٤»، و نيز: إِنْ عِنْدَكُمْ من سُلْطانٍ«١٥» يعنى حجّت و برهان، و نيز: فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ«١٦» و نيز: أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْراهِيمَ ... تا فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ«١٧». زيرا خداوند استدلال ابراهيم (ع) و مجادله‌اش را با خصم و محكوم ساختن او را مورد ستايش قرار داده و فرموده است: تِلْكَ حُجَّتُنا آتَيْناها إِبْراهِيمَ عَلى‌ قَوْمِهِ«١٨»، و نيز: قالُوا يا نُوحُ قَدْ جادَلْتَنا فَأَكْثَرْتَ جِدالَنا«١٩»، و در داستان فرعون فرموده است: وَ ما رَبُّ الْعالَمِينَ، تا ... أَ وَ لَوْ جِئْتُكَ بِشَيْ‌ءٍ مُبِينٍ«٢٠»، به طور خلاصه قرآن از آغاز تا پايان مشتمل بر احتجاج با كفّار است. امّا عمده‌ترين دليل متكلّمان در توحيد، قول خداوند متعال مى‌باشد كه: لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا الله لَفَسَدَتا«٢١»، و درباره قيامت: قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ«٢٢»، و دلائل بسيار ديگر، و پيامبران پيوسته با منكران‌