راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٢٣ - فصل در نكوهش علم كلام و اندازه آن

تفكّر در شبهات وادار مى‌سازى، و همين امر آنها را به اظهار نظر و بحث مى‌كشاند. و نيز گفته است: دانشمندان كلام زنديقند.

مالك گفته است: آيا تصوّر مى‌كنى اگر كسى بر متكلّم وارد شود كه در جدل از او قوى‌تر باشد هر روز دينش را به خاطر او تجديد مى‌كند. مقصود او اين است كه اقوال مجادله‌گران با هم متفاوت است. از اين قبيل سخنان تند در اين باره از سوى آنها بسيار است، و گفته‌اند: صحابه با اين كه از ديگران به حقايق داناتر، و در ترتيب دادن الفاظ و بيان فصيحتر بودند تنها به خاطر شرورى كه از بحث و جدل ناشى مى‌شود از آن خاموشى گزيدند به همين سبب پيامبر (ص) فرموده است: ژرف انديشان و غلوّ كنندگان در سخن هلاك شدند، و اين را سه بار تكرار فرمود«٦» كه مراد از آنها كسانى است كه در بحث و بررسى زياد غور و تعمّق مى‌كنند.

و نيز استدلال مى‌كنند به اين كه اگر جدل و كلام از دين بود، پيامبر (ص) بيش از هر چيز درباره آن تاكيد مى‌كرد و دستور مى‌داد، و طريقه آن را به اصحاب خود مى‌آموخت، و صاحبان اين دانش را مى‌ستود، چه آن حضرت حتّى استنجا را به آنها آموخت، و آنان را بر محافظت از واجبات الهى تشويق كرد، و مورد ستايش قرار داد، ولى آنها را از بحث در قدر نهى و فرمود:

«خوددارى كنيد.»«٧» صحابه نيز به همين طريق رفتار كردند، و آن روش را ادامه دادند. بنابراين، تجاوز از حدّ استاد طغيان و ستم است آنها استاد مى‌باشند و ما پيروان و شاگردان آنها.

مى‌گويم: ما پيش از اين در كتاب علم آن جا كه از آفات مناظره سخن گفته‌ايم رواياتى از اهل بيت (ع) در نكوهش مجادله و كلام ذكر كرده‌ايم.

صدوق در كتاب اعتقادات خود مى‌گويد: جدل در امور دين منع شده است، امير مؤمنان (ع) فرموده است: «كسى كه دين را با جدل طلب كند زنديق شده‌