روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٦ - ترجمه

حَتّٰى إِذٰا فَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بٰاباً ذٰا عَذٰابٍ شَدِيدٍ ،تا بر ايشان گشاديم درى خداوند عذاب سخت.عبد اللّه عبّاس گفت كه:در [١]عذاب قتل روز بدر است.مجاهد گفت:قحط است.جبّائى گفت:عذاب دوزخ است. إِذٰا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ،«اذا» مفاجات است،كه بنگرى ايشان در آن عذاب نوميد باشند.

آنگه تقريع و ملامت كرد ايشان را به تذكير [٢]نعمتهاى خود بر ايشان،گفت:

وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ ،و آن خداست كه بيافريد شما را گوشها و چشمها و دلها كه آلت شنيدنى و ديدنى و دانستنى [٣]است. قَلِيلاً مٰا تَشْكُرُونَ ،«ما»مصدرى است،و نصب«قليلا»بر حال است،در حالى كه شما او را شكر اندك كردى [٤]،و قلّت شكر شما او را حمل نكرد براى آن‌كه [٥]نعمت از شما بازگيرد.

وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ،و او آن خداست كه شما را بيافريد در زمين.

و الذّرء الخلق،يقال:ذرأ اللّه الخلق و برأهم و انشأهم و فطرهم و خلقهم و ابدعهم و ابتدعهم،بمعنى. وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ،و حشر شما با او خواهد بودن،و مرجع و مآب با اوست در آخرت براى جزا.

وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ ،او آن خداست كه احيا و امانت كند،بميراند زندگان را و زنده كند مردگان را.و اختلاف شب و روز،يعنى آمد و شد ايشان.

گفتند:اختلاف ايشان در لون-كه اين روشن است او [٦]تاريك-او راست و به فرمان اوست. أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ ،عاقل نه‌ايد شما و خرد ندارى،يعنى كه با كسى مانيد كه خرد ندارد از قلّت تفكّر.

آنگه گفت:اين هيچ نيست، بَلْ قٰالُوا ،اينان همان [٧]گفتند كه آنان كه پيش اينان بودند.

قٰالُوا أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ كُنّٰا تُرٰاباً ،گفتند:چون ما بميريم و خاك شويم و استخوان