روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٦ - ترجمه

عذاب روزى بزرگ.

گفتند راست [١]است بر ما،پند دهى يا نباشى از پنددهندگان؟ نيست اين الّا ساختۀ [٢]پيشينگان [٣].

و نيستيم ما عذاب كرده.

[٤] دروغ داشتند او را،هلاك كرديم ايشان را در اين كه رفت آيتى است و نبودند بيشترينۀ ايشان گرونده.

و خداى تو اوست كه عزيز و رحيم است.

قوله تعالى: وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرٰاهِيمَ ،حق‌تعالى خطاب كرد با رسول،گفت:

بخوان بر ايشان خبر ابراهيم-عليه السّلام- چون گفت پدرش را،يعنى عمّش را آزر و قومش را: مٰا تَعْبُدُونَ ،چه مى‌پرستى؟و«ما»استفهامى است.

قٰالُوا نَعْبُدُ أَصْنٰاماً ،گفتند:ما بتان را مى‌پرستيم. فَنَظَلُّ لَهٰا عٰاكِفِينَ ،و همه روز بر ايشان [٥]ايستاده‌ايم [٦]مقيم.بعضى علما گفتند:براى آن«فنظلّ»گفت كه، ايشان به روز بت پرستيدندى [٧]،به شب نپرستيدندى.و«ظلّ»مختص باشد به روز، و«بات»به شب.[و بعضى دگر گفتند:«ظلّ»،به معنى«كان»است،يعنى ما بر اين كار پيوسته مقيم مى‌باشيم چنان كه در«اصبح»و«امسى»بيان كرديم] [٨].و «اصنام»جمع صنم بود،و فرق ميان«صنم»و«وثن»آن باشد كه وثن نامصوّر بود چون شجر و حجر و جز آن،و«صنم»مصوّر بود.

و چند وجه گفته‌اند در شبهۀ ايشان در عبادت اصنام با آن‌كه مى‌دانستند كه ايشان جمادند و نفع و ضرّى نتوانند كردن.وجهى آن است كه گفتند:عبادت