روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٥ - ترجمه

و تشرق بالقول الّذي قد اذعته كما شرقت صدر القناة من الدّم
و قال العجّاج-شعر:

لمّا رأى متن السّماء ابعدت
و اين طريقى است عرب را فى تذكير المؤنّث اذا اضافوه الى مذكّر و تأنيث المذكّر اذا اضافوه إلى مؤنّث،و اين وجه اختيار فرّاء و ابو عبيده است،جز آن‌كه [١]در ابيات [٢] مضاف‌ومضاف‌اليه بر جاى است و در آيت چنين نيست [٣]بل مضاف مقدّر است و محذوف،و وجه اوّل بهتر است.

و وجهى ديگر [٤]آن است كه:عرب را عادت باشد كه فعل را اسناد كنند با ابعاض فاعل بل [٥]آلت او در آن فعل براى تحقيق فعل،چنان كه گويند:يده لا تبطش [٦]و رجله لا تمشي،و رأت عينى و سمعت اذنى،و قال تعالى: بِمٰا قَدَّمَتْ يَدٰاكَ [٧]... ،و قوله: بِمٰا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ [٨]... ،و قوله تعالى: أَلْزَمْنٰاهُ طٰائِرَهُ فِي عُنُقِهِ [٩]... ،و قوله- عليه السّلام:على اليد ما اخذت.

و وجهى ديگر آن است كه مجاهد گفت:مراد به«اعناق»رؤساى كبرااند، چنان كه در عبارت ما رود كه:جبّاران را و بزرگان را«گردن»خوانيم.

و بعضى ديگر گفتند:مراد به«اعناق»طوائف و جماعات خواست،من قول العرب:جاءني عنق من النّاس،اى طائفة،و جاءني اعناق من النّاس،اى طوائف و جماعات،قال الشّاعر-شعر:

انّ العراق و اهله عنق اليك،فهيت هيتا
امّا تخصيص گردن به خضوع براى آن است كه عرب گويد:گردن [١٠]محلّ تكبّر