روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥٢ - ترجمه
بيوت [١]الانبياء، خانههاى پيغامبران است.ابو بكر برخاست [٢]و گفت:يا رسول اللّه! خانۀ فاطمه و على از اين جمله هست؟گفت:
هو من افاضلها ،خانۀ ايشان فاضلترين خانههاى ايشان است.صادق-عليه السّلام-گفت:مراد خانههاى رسول است.سدّى گفت:خانههاى مدينه است. أَذِنَ اللّٰهُ أَنْ تُرْفَعَ ،خداى تعالى دستورى داده [٣]كه آن خانهها [٤]رفيع گردانند [٥]،يعنى از روى قدر و منزلت،و در آنجا نام او برند. يُسَبِّحُ لَهُ فِيهٰا بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ رِجٰالٌ ،تسبيح مىكنند [٦]او را در آنجا مردانى.
ابن عامر و عاصم خواندند:يسبّح له،به فتح«با»على الفعل المجهول.آنگه در رفع«رجال»،چند وجه گفتند:يكى آنكه،على جواب السّائل كأنّ سائلا سأل [٧]، و قال من يسبّح و من هم [٨]؟فقال:رجال،و كما قال الشّاعر-شعر:
ليبك يزيد ضارع لخصومة
كانّه لمّا قال:ليبك يزيد،قال له قائل:من يبكيه؟قال:ضارع لخصومة،و اين وجهى نيكوست.و گفتند:خبر مبتداى محذوف است،اى هم رجال و المسبّحون رجال.و گفتند [٩]:مبتداست و خبر او فِي بُيُوتٍ مقدّم بر او،و اين وجه بر قرائت آنكس مطّرد باشد كه«يسبّح»خواند على الفعل المجهول.و مبرّد گفت:يسبّح له،در جاى صفت بيوت است.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد به اين«تسبيح»،نماز است لقوله: بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ ،يعنى نماز بامداد و نماز شام گزارند [١٠]آنجا،و دگر مفسّران گفتند:مراد پنج نماز است براى آنكه«غدوّ»وقت نماز بامداد [١١]،و«آصال»، جمع [١٢]است وقت نماز پيشين و ديگر و شام و خفتن را.
ابو هريره روايت كرد از رسول-عليه السّلام [١٣]-گفت:هيچكس نباشد كه بامداد
[١] .اساس:بيت،با توجّه به فحواى عبارت و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.
[٢] .همۀ نسخه بدلها:برخواست.
[٣] .همۀ نسخه بدلها+است.
[٤] .آط،آب،آز،مش+را.
[٥] .آز:دانند.
[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز مه:مىگويند.
[٧] .آب،آز،مش+رجلا.
[٨] .آط،آب،لب،آج،مش:منهم.
[٩] .همۀ نسخه بدلها:مبرّد گفت.
[١٠] .اساس،آب،آج،لب،آز،آل:گذارند.
[١١] .همۀ نسخه بدلها:باشد.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها:جامع.
[١٣] .همۀ نسخه بدلها+كه او.