روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٧ - ترجمه
رسول-عليه السّلام-بفرمود تا از ميان ايشان جدا كردند،آنگه گفت:اگر نه اين سوگندهاستى مرا در كار اينان راى بود،آنگه گفت:بنگرى اين فرزند كه بيارد اگر اصهبى باشد-كه رنگ با سياهى زند-از شريك بن السّحماء [١]است،اگر سپيد رنگ باشد و ستبر [٢]ساق از او نيست.چون بزاد فرزند اشبه النّاس به شريك بود،اين سبب نزول آيت است قوله: فَشَهٰادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهٰادٰاتٍ بِاللّٰهِ .
در اين لفظ خلاف كردند كه اين«شهادت» [٣]گواهى است يا سوگند«اربع شهادات».مذهب ما و مذهب شافعى و مالك و ربيعه و ليث و ابن شبرمه و ثورى و احمد و اسحاق و قول سعيد بن المسيّب و سليمان بن يسار و حسن بصرى آن است كه:اين«شهادات»،به معنى سوگندهاست لقوله تعالى:باللّه،[فانّه لا يقال شهد باللّه، به معنى گواهى انّما] [٤]يقال:شهد باللّه اى حلف باللّه.و زهرى و حمّاد بن ابي سليمان و ابو حنيفه و اصحابش گفتند:اين شهادت گواى [٥]است.
آنگه بنا بر اين مذهبها خلاف كردند در آنكه لعان از كه درست باشد،اينان گفتند-كه ذكرشان كرديم بازپسين -كه از آنان درست بود كه اهل گواهى باشند، كه اين گواهى است.
و آنان كه گفتيم،اوّلا گفتند:از [٦]هر دو كس كه ميان ايشان زنا شوهرى باشد صحيح بود چون عاقل و مكلّف باشند[٨٩-ر]،سواء اگر بنده باشند،اگر آزاد،اگر كافر باشند و اگر مسلمان،و اگر يكى چنين باشد و يكى چنان و اگر حدّ زده باشد [٧]در قذف و اگر نباشد [٨]دليل بر مذهب صحيح از اين عموم آيت است من غير فصل و لا طريق [٩].
و دليل ديگر،قول رسول است-عليه السّلام-در[حديث] [١٠]شريك بن سحماء:
[١] .اساس:السمحاء،به قياس با نسخۀ آط،تصحيح شد.
[٢] .آج،لب،آل:سطبر.
[٣] .آط،آب،آز،لب،آل،مش:شهادات.
[٤] .اساس:افتادگى دارد،به قياس با نسخه آط و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز آط:گواهى.
[٦] .همۀ نسخه بدلها+اين.
[٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز آب:باشند.
[٨] .همۀ نسخه بدلها:نباشند.
[٩] .همۀ نسخه بدلها:فرق.
[١٠] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.