روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٤ - ترجمه

در جماع،و اين است كه ما گفتيم كه به يك عبارت خبر توان دادن از دو معنى مختلف،نبينى كه چون گويد:لا تنكح ما نكح ابوك،روا باشد كه اين يك لفظ نهى باشد عن العقد و الجماع معا.پس گفتند:معنى آيت آن است كه خلوت نكند و زنا نكند با زانيان [١]الّا زانى[يا] [٢]مشركى،و نيز از زنان رغبت نكند در زنا الّا زانيه‌اى يا مشركه‌اى،و اين قول سعيد جبير است و ضحّاك و عبد الرّحمن بن زيد و روايت والبى [٣]است از عبد اللّه عبّاس كه گفتند معنى آن است كه:الزّانى لا ينكح، اى لا يزني الّا بزانية او مشركة،و كذلك الزّانية لا يزني بها الّا زان او مشرك. وَ حُرِّمَ ذٰلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ،و نكاح ايشان حرام است بر مؤمنان.سعيد بن المسيّب گفت:اين در ابتداى اسلام بود آنگه منسوخ شد اين حكم بقوله تعالى: وَ أَنْكِحُوا الْأَيٰامىٰ مِنْكُمْ [٤]-الآية،و اين قول درست نيست به نزديك ما و اگرچه مذهب بيشتر فقها اين است.و حسن بصرى گفت:مراد به زانى محدود است،آن زانى را خواست كه او را حدّ زده باشد،و اين هم تخصيص است بى‌دليلى مخصّص،امّا نكاح مشركات[روا] [٥]نيست بلا خلاف،و نيز نكاح زانيات تا ما دام مصرّ باشند برآن،اگر [توبه كنند و] [٦]توبۀ ايشان ظاهر شود [٧].امّا آن‌كس كه تو با او زنا كرده باشى [٨]،از دو وجه بيرون نشود:يا در آن‌وقت محصنه بوده باشد و شوهر داشته بود يا نبود.اگر شوهر داشته باشد حلال نباشد تو را هرگز،و اگر نداشته باشد اگر با توبه خوانند[ايشان را] [٩]،چون توبه كنند هر دو را روا باشد ايشان را مناكحه كردن.و علامت توبۀ زن آن باشد كه مرد او را استدعا كند،اگر اجابت كند با مثل آن تايب نيست،و اگر اجابت نكند از او توبه توان شناختن.

قوله تعالى: وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنٰاتِ -الآية،حق‌تعالى در اين آيت حكم