روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤ - ترجمه
صبر [١]،و منه في الاذان:حىّ على الفلاح،اى بادروا الى ما فيه الظفر و البقاء.
المؤمنون،گرويدگان،باور دارندگان خداى را و پيغامبران را و فرشتگان و كتابهاى او را.
اَلَّذِينَ هُمْ فِي صَلاٰتِهِمْ خٰاشِعُونَ ،آنان كه در نماز خاشع باشند و متذلل و متواضع خداى را.
و در معنى خشوع در نماز خلاف كردند مفسّران،عبد اللّه عبّاس گفت:خاشعون اذلاء لله،خداى را تذلل نمايند.حسن و قتاده گفتند:خائفون،از خداى بترسند.
مقاتل گفت:متواضعون،متواضع [٢]باشند و فروتن.مجاهد گفت:آن باشد كه چشم بر هم نهد از ترس خداى.عمرو بن دينار گفت:خشوع در نماز نه به ركوع و سجود باشد،انّما خشوع در نماز به سكون حسن هيئت [٣]باشد.ابن سيرين گفت:خشوع در نماز آن باشد كه چشم از جاى سجده بر ندارد،و گفتند:در بدايت شرع روا بودى كه از جوانب [٤]نگريدندى از راست و چپ و بالا [٥]،چون اين آيت آمد نيز چشم از جاى سجود بر نداشتند.ربيع گفت:آن باشد كه التفات نكند [٦]به چپ و راست.
ابو هريره روايت كرد از رسول-صلى اللّه عليه و آله-كه گفت:چون بنده در نماز ايستد،خداى تعالى به او نگرد،چون بنده به جانبى [٧]نگرد،خداى تعالى گويد:
بندۀ من!به تو مىنگرم،تو به كه مىنگرى به كسى مىنگرى كه او تو را از من بهتر است؟روى به من آر،كه از من بهتر تو را كسى نباشد.عطا گفت:خشوع در نماز آن باشد كه به جوارح خود بازى نكند،و روايت كرد كه:رسول-عليه السلام-مردى را ديد كه در نماز دست به محاسن فرومىآورد،گفت:اگر دل اين[٦٣-پ]مرد خاشع بودى اعضاى او خاشع بودى.و أبو ذر غفارى روايت كرد كه،رسول -عليه السلام-گفت:چون يكى از شما روى به نماز آرد،رحمت روى به او آرد،نبايد
[١] .اساس:ضمير،به قياس با نسخۀ آط،تصحيح شد.
[٢] .آب،آز،مش:متواضعان،آط،آج،لب:گفت:متواضعون.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:و حسن نيّت.
[٤] .همۀ نسخه بدلها:جوانبى.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:به بالا.
[٦] .آج،لب:نكنند.
[٧] .آب،مش:به جايى.