عبد اللّه عبّاس گفت،هركه او به شب دو ركعت نماز كند يا بيشتر،از جملۀ آنان باشد كه داخل بود در اين آيت،و از جملۀ نماز شب كنان باشد،و هو ممّن يبيت لربّه سجّدا و قياما [١].

بعضى دگر گفتند:مراد سنّت نماز شام است و نماز خفتن،و درست آن است كه مراد نماز شب است.

وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنّٰا عَذٰابَ جَهَنَّمَ ،و آنان كه گويند بر سبيل تضرّع و خشوع در دعا:بار خدايا!عذاب دوزخ از ما بگردان. إِنَّ عَذٰابَهٰا كٰانَ غَرٰاماً ، كه عذاب دوزخ دائم و [٢]لازم باشد.و غريم از اين جا گويند وام‌دار را كه ملازمت كند به آن‌كه [٣]وامش بر او باشد،و فلان مغرم بفلان اذا كان مولعا به [٤]،مولع باشد به او و صبر ندارد از او [٥]،مفارقت نكند او را،قال الاعشى-شعر:

ان يعاقب يكن غراما و ان يع‌ ط جزيلا فانّه لا يبالي
حسن بصرى گفت:غريم اگرچه ملحّ [٦]باشد و الحاح‌كننده،آخر مفارقت كند غريم خود را،جز دوزخ كه او غريمى است ملازم كه هيچ مفارقت نكند.

محمّد بن كعب گفت:خداى تعالى با كافران انواع نعمت كرد،شكر آن نكردند،آن بر ايشان غرامت كرد و عذاب دوزخ را غريم ايشان كرد.

ابن زيد گفت:غراما اى شرّا،يعنى عذاب دوزخ بتر باشد از همه هلاكها.

ابو عبيده گفت:غرام هلاك باشد،كما قال بشر بن ابي خازم-شعر:

فيوم النّسار و يوم الجفا ر كانا عذابا و كانا غراما
إِنَّهٰا سٰاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقٰاماً ،اى [٧]بد قرارگاه و بد جايى است.و نصب هر دو بر تمييز است.و«مقام»،منزل بود و«مقام»مصدر [٨]باشد [٩]،قال سلامة بن جندل-شعر:

[١] .آط،آب،لب،آز،آل،مش:ساجدا و قائما.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:كند آن را.

[٤] .آب،آز،مش+چون.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:به او از او صبر ندارد و.

[٦] .آج،لب:مليح.

[٧] .مش:يعنى.

[٨] .همۀ نسخه بدلها+جماعت،چاپ شعرانى(٣١٢/٨)+اقامت.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:و جمعها مقامات.