روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١ - ترجمه

قوله تعالى: وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا نُوحاً إِلىٰ قَوْمِهِ ،حق‌تعالى گفت:به‌درستى كه ما بفرستاديم نوح را به قومش،گفت،يعنى نوح،قومش را كه:اى قوم! اُعْبُدُوا اللّٰهَ ، خداى را پرستى كه شما را جز او خداى نيست،يعنى در عبادت با او همتا و انباز مگيرى،چه جز او مستحقّى[٦٩-ر]ديگر نيست عبادتها [١]را،ازآنجا كه جز او قادرى نيست بر اصول نعم تا انعام كند به آن بر مردمان و مكلّفان.آنگه بترساند [٢]ايشان را گفت: أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ ،شما از خداى نمى‌ترسى كه با او در عبادت انباز گيرى.

فَقٰالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا ،گفتند اشراف كافران قوم او: مٰا هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ،اين نيست-يعنى نوح-الّا آدمى همچون شما،و اين ازآنجا گفتند [٣]كه ايشان را مستبعد مى‌آمد كه آدمى پيغامبر باشد،و گمان ايشان آن بود كه پيغامبر بايد تا فرشته باشد. يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ ،مى‌خواهد تا بر شما به تكليف [٤]فزونى گويد [٥]. وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَأَنْزَلَ مَلاٰئِكَةً ،و اگر خداى خواستى كه پيغامبرى فرستد، فرشتگان را فروفرستادى. مٰا سَمِعْنٰا بِهٰذٰا فِي آبٰائِنَا الْأَوَّلِينَ ،ما اين نشنيديم در پدران پيشين ما،يعنى ما را نگفتند پدران ما كه پيغامبرى خواهد آمدن از پس آن [٦].

آنگه گفتند: إِنْ هُوَ إِلاّٰ رَجُلٌ ،«ان»به معنى«ما»ى نفى است،نيست اين نوح [٧]مگر مردى. بِهِ جِنَّةٌ ،به او ديوانگى [٨]است،يعنى ديوانه است.و الجنّة،الجنون، و الجنّة الجنّ ايضا،قال اللّه تعالى: مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ [٩]،و قال [١٠]تعالى: وَ جَعَلُوا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً [١١]... ،يعنى ديوانه [١٢]. فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتّٰى حِينٍ ،مدّتى در حقّ او انتظار كنى باشد كه بهتر شود يا بميرد.و«حين»،عبارت باشد از مدّتى نامعيّن جز كه دليلى باشد بر آنكه زمانى معيّن است.

نوح-عليه السّلام-چون از قوم چنين شنيد،بر ايشان دعا كرد گفت:بار خدايا!