ابن زيد گفت:آن كوه است كه موسى-عليه السلام-با خداى [٢]مناجات كرد،و آن كوهى است ميان مصر و أيله.مقاتل گفت:اين كوه را [٣]تخصيص كرد به زيتون كه اوّل كوهى كه زيتون رويانيد كوه طور بود.و گفتند:اول درخت كه بر زمين برست درخت زيتون بود از پس طوفان نوح-عليه السّلام-قوله تعالى: تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ ، بيشتر قرّاء به فتح«تا»ى اوّل خواندند و ضمّ«تا»ى دوم [٤]،من نبت ينبت.و«با»بر اين قرائت تعديه را باشد،گفت:اين كوه [٥]درخت روغن مى‌روياند،يعنى چيزى مى‌روياند كه در او روغن است و آن زيتون است.و ابن كثير و ابو عمرو خواندند:

تنبت به ضمّ«تا»و كسر«با»،من الانبات.آنگه آن را دو معنى باشد:يكى آن‌كه «با»زيادت بود،يعنى تنبت الدهن،چنان كه گويند:اخذت ثوبه و اخذت بثوبه،و بطشته و بطشت به،قال الرّاجز-شعر:

نحن بنو جعدة ارباب الفلج نضرب بالسّيف و نرجوا [٦]بالفرج
اى نرجوا الفرج.و وجه ديگر آن‌كه نبت و انبت دو لغت باشد به يك معنى، قال زهير-شعر:

رأيت ذوى الحاجات،حول بيوتهم قطينا [٧]لهم،حتّى اذا انبت البقل
اى،حتّى اذا نبت.و وجهى ديگر محتمل است،و آن آن است كه«با»به معنى «مع»باشد،اى تنبت ما تنبته [٨]و معه الدهن،بروياند آنچه روياند و روغن با آن باشد.و صبغ للآكلين،اى ادام [٩]،و نان خورشى باشد خورندگان را،و ادم [١٠]را براى آن صبغ خواند كه نان از او مصبوغ شود.

[١] .همۀ نسخه بدلها+فيعال است.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:كه موسى بر او.

[٣] .همۀ نسخه بدلها+براى آن.

[٤] .اساس:و ضمّها،به قياس با نسخۀ آط،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٦] .آب،آز،مش:نرجو.

[٧] .آب،آز:قطعنا،مش:قطنا.

[٨] .آط،آج،لب،آل:منبت ما نبته،آب،مش:تنبت ما نبت،آز:تنبت ما تنبت.

[٩] .آط،آب،آج،لب،آز،آل:ادم.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:ادام.