حديبيّه تا مكّه يك منزل‌ [١] و فاصله آن تا مدينه ٩ منزل‌ است. مقدارى از سرزمين حديبيّه در محدوده حرم واقع شده است. [٢] پيامبر صلى الله عليه و آله در سال ششم هجرى‌ قمرى همراه مسلمانان به قصد عمره به آنجا رسيد و قاصدى به مكّه فرستاد كه ما به قصد جنگ نيامده‌ايم.

مشركان فرستاده آن حضرت را حبس كردند و خبر كشته شدنش شايع شد. حضرت يارانش را فراخواند و از آنان بيعت گرفت تا در صورت وقوع جنگ، از خود دفاع كنند، امّا مشخص شد كه خبر كشته شدن قاصد پيامبر صلى الله عليه و آله دروغ بوده و با آمدن فرستادگان مشركان به قصد صلح، بين مسلمانان و مشركان، صلح برقرار گرديد. [٣]

صلح حديبيّه‌

آثار صلح حديبيّه‌

١. آرامش مؤمنان‌

١. صلح حديبيّه، زمينه نزول آرامش بر قلب مؤمنان، پس از گرفتارى آنان به بحران روحى و ترديد در نتايج اين معاهده:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ‌ ....

فتح (٤٨) ١ و ٤

٢. نزول اطمينان و آرامش بر قلب مؤمنان، پس از صلح حديبيّه، نمودى از حاكميّت خداوند بر قواى جهان:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ ... [٤]

فتح (٤٨) ١ و ٤

٢. آمرزش گناهان‌

٣. صلح حديبيّه، زمينه تكفير گناهان مؤمنان:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ يُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ كانَ ذلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزاً عَظِيماً. [٥]

فتح (٤٨) ١ و ٥

٣. اتمام نعمت‌

٤. صلح حديبيّه، اتمام نعمت خداوند بر پيامبر صلى الله عليه و آله:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ‌ ....

فتح (٤٨) ١ و ٢

٤. پاسخ به بدگمانيها

٥. صلح حديبيّه، پاسخى قاطع به بدگمانى منافقان و مشركان، درباره موفقيّتهاى اسلام:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ‌ ... وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَ‌

[١] . مسافتى كه كاروانى يك روزه سپرى كند؛ و به فاصله‌بين دو استراحتگاه كاروان، گفته مى‌شود. (لغت‌نامه، ج ١٣، ص ١٩١٠٤، «منزل»)

[٢] . معجم‌البلدان، ج ٢، ص ٢٢٩

[٣] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٣، ص ٣٠٨-/ ٣٢٠

[٤] . برداشت، بر اساس بيان «للّه جنود» در پى «أنزل‌السّكينة» صورت گرفته است‌

[٥] . بنا بر قولى، مقصود از فتح مبين در آيه، صلح حديبيّه است كه دست‌آورد پرفايده‌اى براى مسلمانان به همراه داشت. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٦٦) «هو الّذى ...» بيان آثار فتح [صلح حديبيّه‌] است. (روح‌المعانى، ج ١٤، جزء ٢٦، ص ١٣٩) و «ليدخل ...» متعلّق به «إنّا فتحنا» است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٦٩)