وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ.

آل‌عمران (٣) ١٤٦

معذوران از جهاد

٣٢٧. اذن خواستن گروهى از باديه‌نشينان معذور، براى شركت نكردن در جهاد:

وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ‌ ... [١]

توبه (٩) ٩٠

٣٢٨. اشخاص معذور و معاف شده از جهاد، در صورت داشتن حسن‌نيّت و خيرخواه بودن، از زمره محسنان:

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ... حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ‌ ....

توبه (٩) ٩١

٣٢٩. پذيرفته بودن عذر معذوران از جهاد، در صورت خيرخواهى براى مجاهدان:

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ... حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ‌ ... [٢]

توبه (٩) ٩١

١. اشخاص لنگ‌

٣٣٠. معافيت افراد لنگ، از شركت در جهاد:

قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى‌ قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ‌ ...

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى‌ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ‌ ....

فتح (٤٨) ١٦ و ١٧

٢. بيماران‌

٣٣١. معافيت بيماران، از شركت در جهاد:

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى‌ ...

حَرَجٌ‌ ....

توبه (٩) ٩١

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى‌ حَرَجٌ‌ ... وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ‌ ....

فتح (٤٨) ١٦ و ١٧

٣. زنان‌

٣٣٢. معاف بودن زنان، از شركت در جهاد:

... فَاقْعُدُوا مَعَ الْخالِفِينَ. [٣]

توبه (٩) ٨٣

٤. ضعيفان‌

٣٣٣. گناه نبودن ترك جهاد، براى ناتوانان جسمى:

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ... وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ‌ ....

توبه (٩) ٩١

٣٣٤. يكسان نبودن رتبه ناتوانان از شركت در جهاد، با توانمندان وانشسته از جهاد:

لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَ الْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ‌ ... [٤]

نساء (٤) ٩٥

[١] . مقصود از «المعذّرون» بنا بر قولى، «المعتذرون» وصاحبان عذر است؛ يعنى كسانى كه داراى عذر بودند. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٩٠)

[٢] . مقصود از «سبيل» در آيه، مورد تعرّض قرار گرفتن دردنيا و عذاب آخرت است. (همان، ج ٥-/ ٦، ص ٩١)

[٣] . بنا بر قولى، مقصود از «خالفين» زنان و كودكان‌اند. (همان، ج ٥-/ ٦، ص ٨٦)

[٤] . اگر همه كسانى كه در جهاد شركت نمى‌كنند- چه ناتوان‌و چه توانا- در يك رتبه بودند، استثناى «غير اولى الضرر» (جز كسانى كه گزندى دارند) بى‌معنا بود