جهنّم، اسم براى آتش افروخته شده خدا است‌ [١] كه‌ خداوند با آن مستحقّان عذاب را كيفر مى‌دهد؛ [٢] و نام‌ مكانى است كه خداوند، كافران، دشمنان خدا و ظالمان را در آن عذاب مى‌كند [٣] و در فارسى به آن‌ دوزخ گفته مى‌شود. [٤] در اين مدخل از واژگان‌ «نار»، «جحيم»، «سقر» و ديگر نامها و صفات جهنّم استفاده شده و آيات مربوط به عذاب آخرت در مدخل عذاب، آمده است.

اهمّ عناوين: آتش جهنّم، آشاميدنيهاى جهنّم، جهنّميان، خوردنيهاى جهنّم، درهاى جهنّم، طبقات جهنّم، موجبات جهنّم، نامهاى جهنّم، نجات از جهنّم.

آبهاى جهنّم‌

١. فرو ريخته شدن آبهاى جوشان جهنّم، بر جهنّميان:

... يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُؤُسِهِمُ الْحَمِيمُ.

حج (٢٢) ١٩

ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ.

دخان (٤٤) ٤٨

٢. ذوب شدن درون و پوستهاى جهنّميان، با ريختن آب جوشان جهنّم بر سرهاى آنان:

... يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُؤُسِهِمُ الْحَمِيمُ‌ يُصْهَرُ بِهِ ما فِي بُطُونِهِمْ وَ الْجُلُودُ.

حج (٢٢) ١٩ و ٢٠

٣. كشانده شدن جهنّميان تكذيبگرِ كتابها و معارف الهى، در آب جوشان جهنّم:

الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتابِ وَ بِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا ...

... يُسْحَبُونَ‌ فِي الْحَمِيمِ‌ ....

غافر (٤٠) ٧٠-/ ٧٢

٤. قرار داشتن جهنّميان، در ميان آب داغ و سوزان جهنم:

وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ‌ فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ.

واقعه (٥٦) ٤١ و ٤٢

٥. پذيرايى شدن جهنّميان، با آبهاى داغ و سوزان جهنّم:

وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ‌ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ.

واقعه (٥٦) ٩٢ و ٩٣

٦. رفت و آمد جهنّميان، ميان جهنّم و آب بسيار داغ جهنّمى:

هذِهِ جَهَنَّمُ‌ ... يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ.

الرحمن (٥٥) ٤٣ و ٤٤

نيز--) همين مدخل، آشاميدنيهاى جهنّم‌

آتش جهنّم‌

اوصاف آتش جهنّم‌

١. استمرار

٧. آتش دوزخ، مستمرّ و بدون انقطاع:

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ لا تُبْقِي وَ لا تَذَرُ.

مدثر (٧٤) ٢٦-/ ٢٨

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ‌ انْطَلِقُوا إِلى‌ ما كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ‌ انْطَلِقُوا إِلى‌ ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ‌ لا ظَلِيلٍ وَ لا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ. [٥]

مرسلات (٧٧) ٢٨-/ ٣١

[١] . مفردات، ص ٢٠٩، «جهنّم»

[٢] . ر. ك: لسان‌العرب، ج ٢، ص ٤٠٤، «جهنّم»

[٣] . التحقيق، ج ٢، ص ١٣٤

[٤] . فرهنگ فارسى، ج ١، ص ١٢٥٩، «جهنّم»

[٥] . مانع نشدن دود و سايه آتش جهنّم از شعله‌ور بودن آن، استمرار و لحظه به لحظه بودن آتش را بيان مى‌كند