حاطب بن ابى‌بلتعه لخمى‌ [١] از بدريان‌ [٢] و سفير پيامبر صلى الله عليه و آله براى فراخواندن مُقُوقِس، حاكم اسكندريّه به اسلام بود. [٣] برخى از مفسّران، آيات نخست سوره‌ ممتحنه (٦٠)، [٤] ٢٣ توبه (٩)، [٥] ٢٨ آل‌عمران (٣) [٦] و ٢٢ مجادله (٥٨) [٧] را درباره جاسوسى حاطب، براى‌ مشركان مكّه دانسته‌اند.

حافظ/ اسماوصفات‌

--) حفيظ

حاقّه‌

--) قيامت‌

حاكم/ اسماوصفات‌

--) حَكَم‌

حام‌

--) جاهليّت‌

حاملگى‌

--) باردارى‌

حبس‌

--) زندان‌

حبل‌اللّه‌

حبل، سبب و وسيله‌اى است كه با آن مى‌توان به خواسته و هدف رسيد، [٨] يا هر چيز ممتد و طولانى است كه وسيله رسيدن به هدف يا محكم كردن چيزى قرار مى‌گيرد. [٩] حبل‌اللّه، چيزى است كه موجب اتّصال انسان به خداوند مى‌شود [١٠] و همين معناى سوم در اينجا منظور است.

در اين مدخل از واژه‌ «حبل‌اللّه» و «حبل من اللّه» استفاده شده است.

اعتصام به حبل‌اللّه‌

١. لزوم تمسّك دسته‌جمعى همه مؤمنان، به حبل‌اللّه:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ... وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً ....

آل‌عمران (٣) ١٠٢ و ١٠٣

٢. ايمان، تقوا و تسليم، زمينه‌هاى دستيابى جمعى به حبل‌اللّه:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ‌ وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً ....

آل‌عمران (٣) ١٠٢ و ١٠٣

٣. فرمان اعتصام به حبل‌اللّه، از آيات الهى:

وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً ... كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ‌ ....

آل‌عمران (٣) ١٠٣

٤. بيان اهميّت و لزوم اعتصام به حبل‌اللّه، زمينه هدايت مؤمنان:

وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً ... كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ.

آل‌عمران (٣) ١٠٣

٥. حصول نعمت برادرى بين مسلمانان، پس از دشمنى، دليل لزوم اعتصام آنان به حبل‌اللّه:

وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا

[١] . الطبقات، ج ٣، ص ٨٤؛ الاستيعاب، ج ١، ص ٣٧٤

[٢] . المغازى، ج ١، ص ١٥٤؛ الطبقات، ج ٣، ص ٨٤

[٣] . السيرة النبويه، ابن‌هشام، ج ٤، ص ٦٠٧؛ الطبقات، ج ١، ص ٢٠٠

[٤] . جامع‌البيان، ج ١٤، جزء ٢٨، ص ٧٥-/ ٧٨؛ مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤٠٤

[٥] . مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٢٥

[٦] . روض‌الجنان، ج ٤، ص ٢٦٥؛ تفسير مبهمات القرآن، ج ١، ص ٢٧٦

[٧] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٣٨٣

[٨] . همان، ج ١-/ ٢، ص ٨٠٣

[٩] . التّحقيق، ج ٢، ص ١٦١، «حبل»

[١٠] . مفردات، ص ٢١٧، «حبل»