الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ.

اعراف (٧) ٣٨

انتقال جهنّم‌

٤٨. نقل و انتقال جهنّم، در قيامت:

وَ جِي‌ءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ‌ ... [١]

فجر (٨٩) ٢٣

انذار از جهنّم‌

٤٩. انذار خداوند به انسانها، درباره آتش شعله‌ور جهنّم:

فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى.

ليل (٩٢) ١٤

٥٠. دوزخ، از مهمترين انذارها و اخطارهاى الهى براى بشر:

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ إِنَّها لَإِحْدَى الْكُبَرِ نَذِيراً لِلْبَشَرِ.

مدثر (٧٤) ٢٦ و ٢٧ و ٣٥ و ٣٦

٥١. انذار از جهنّم، از نعمتهاى خداوند و درخور سپاسگزارى:

هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ‌ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ. [٢]

الرحمن (٥٥) ٤٣ و ٤٥

نيز--) همين مدخل، تهديد به جهنّم و وعده به جهنّم‌

اوصاف جهنّم‌

١. ادراك‌

٥٢. جهنّم، داراى نوعى ادراك و احساس:

بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً.

فرقان (٢٥) ١١ و ١٢

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ. [٣]

ق (٥٠) ٣٠

كَلَّا إِنَّها لَظى‌ تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى.

معارج (٧٠) ١٥ و ١٧

٢. بزرگى‌

٥٣. دوزخ، از پديده‌هاى بزرگ جهان:

وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ إِنَّها لَإِحْدَى الْكُبَرِ.

مدثر (٧٤) ٢٧ و ٣٥

٥٤. بزرگى جهنّم و وصف آن، فراتر از بيان و ادراك آدمى:

وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ.

مدثر (٧٤) ٢٧

فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ وَ ما أَدْراكَ ما هِيَهْ.

قارعه (١٠١) ٩ و ١٠

كَلَّا لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ وَ ما أَدْراكَ مَا الْحُطَمَةُ.

همزه (١٠٤) ٤ و ٥

٣. تكلّم‌

٥٥. سخن گفتن جهنّم و فزون‌خواهى آن، براى دريافت هرچه بيشتر دوزخيان:

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ.

ق (٥٠) ٣٠

[١] . در روايتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله در تفسير آيه آمده است: هفتاد هزار فرشته، جهنّم را با هفتاد هزار بند مى‌كشند و مى‌آورند. (تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ٥٧٦، ح ٢٤)

[٢] . نعمت بودن جهنّم از آن جهت است كه انذار از آن، انسان را از ارتكاب موجبات جهنّم بازداشته و به انجام دادن موجبات بهشت و ثواب دعوت مى‌كند. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٣١٢)

[٣] . بعضى از مفسّران گفته‌اند: خطاب و پاسخ در آيه ياد شده، به معناى ظاهرى است. (الميزان، ج ١٨، ص ٣٥٣)