الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى‌ وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ.

بقره (٢) ١٩٧

١٥١. توجّه به علم خدا، زمينه‌ساز انجام دادن كارهاى نيك در حج:

بقره (٢) ١٩٧

وجوب حج‌

--) همين مدخل، احكام حج‌

نيز--) إشعار، اشهر حرم (ماههاى حرام)، حجّةالوداع، عمره، كعبه، مسجدالحرام، مكّه‌

حجّت‌

--) احتجاج‌

حَجّةالاسلام‌

--) حجّ‌

حجّةالوداع‌

حجّةالوداع، آخرين حجّ پيامبر صلى الله عليه و آله‌ [١] بود كه حضرت‌ در سال دهم هجرى انجام داد.

فراخوانى به حجّةالوداع‌

١. فراخوانى پيامبر صلى الله عليه و آله از مردم، براى بجا آوردن حج، در آخرين سفر زيارتى خويش به مكّه:

وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا ... [٢]

حج (٢٢) ٢٧

قدرت اسلام در حجّةالوداع‌

٢. ظهور قدرت اسلام و ضعف كفّار، در حجّةالوداع:

... الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً ... [٣]

مائده (٥) ٣

[١] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٤، ص ٦٠١؛ تاريخ‌يعقوبى، ج ٢، ص ١٠٩؛ تاريخ طبرى، ج ٢، ص ٢٠٤

[٢] . برخى احتمال داده‌اند كه مخاطب آيه، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله باشد (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ١٢٨؛ روح‌المعانى، ج ١٠، جزء ١٧، ص ٢١٣) براساس روايتى از امام صادق عليه السلام، پيامبر صلى الله عليه و آله پس از اقامت ده ساله در مدينه و پس از نزول آيه «و أذّن فى النّاس بالحجّ ...» مناديان را فرمان داد كه اعلام كنند: پيامبر، امسال به حجّ خواهد رفت. (تفسير نورالثقلين، ج ٣، ص ٤٨٧، ح ٧٢)

[٣] . بنا بر روايتى از امام باقر عليه السلام اين آيه شريفه بعد از نصب حضرت على عليه السلام به فرمان الهى پيامبر صلى الله عليه و آله، به مقام ولايت و جانشينى خود [پس از حجّةالوداع‌] در غديرخم، نازل شده است. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٢٤٦)