چوب، مادّه‌اى سخت است كه ريشه، ساقه و شاخه درخت را تشكيل مى‌دهد و آن را براى سوزاندن يا ساختن اشيا به كار مى‌برند. [١] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «خشب»، «شجر»، «منسأه» و «الواح» استفاده شده است.

تشبيه به چوب‌

١. تشبيه منافقان، در بى‌عقلى و نفهمى، به چوب توخالى:

وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ... [٢]

منافقون (٦٣) ٤

٢. تشبيه منافقان، در بى‌عقلى و نافهمى، به چوب خشك تكيه زده بر چيزى:

وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ....

منافقون (٦٣) ٤

تغذيه از چوب‌

٣. استفاده موريانه از چوب، در تغذيه:

... إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ‌ ... [٣]

سبأ (٣٤) ١٤

چوب آتش‌زنه‌

٤. آفرينش چوب آتش‌زنه (مرخ و عفار)، نشانه‌اى از قدرت خداوند بر آفرينش مجدّد انسانها:

وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ‌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ‌ الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ. [٤]

يس (٣٦) ٧٨-/ ٨٠

وَ كانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ‌ أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ. [٥]

واقعه (٥٦) ٤٧ و ٧١ و ٧٢

[١] . لغت‌نامه، ج ٥، ص ٧٢٨٤، «چوب»

[٢] . در اين آيه، منافقان از نظر بى‌عقلى و نافهمى به چوبهاى‌پوسيده توخالى تشبيه شده‌اند. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤٤٠)

[٣] . مقصود از «دابّة الأرض» موريانه است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٦٠٠؛ الميزان، ج ١٦، ص ٣٦٣) از اينكه موريانه، عصاى او را خورده، معلوم مى‌شود عصا از چوب بوده است‌

[٤] . مقصود از «الشّجر الأخضر»، دو نوع آتش‌زنه به نام «مرخ» و «عفار» است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٦٧٩)

(٥) . مقصود از «شجرتها» درختهايى است كه از آنها به‌صورت آتش‌زنه استفاده مى‌شده است؛ از قبيل «مَرخ»، «عَفار»، «عُشَر» و «كَلْخ». پيدايش آتش از چوب مرده، دليلى بر امكان معاد و آفرينش مجدّد انسانها است. (تفسير التحريروالتنوير، ج ١٣، جزء ٢٧، ص ٣٢٣-/ ٣٢٤)