دين و دولت در انديشه اسلامي - سروش، محمد - الصفحة ٢٢٣
رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برمىشمارد. اين وظايف كه مربوط به حوزه رهبرى اجتماعى است، خود نمايانگر آن است كه آن حضرت، علاوه بر دو شأن فوق، عهدهدار زعامت سياسى مردم نيز بوده است؛ چه اينكه اين دستورات، چون از سوى خداوند ابلاغ گرديده و پيامبر نسبت به آنها، مأموريت الهى يافته است، ازاينرو، زعامت و ولايت حضرت نيز مانند دو مسئوليت ديگر، جنبه الهى داشته است. لذا، اين احتمال كه دخالتهاى حضرت در زمينه مسائل اجتماعى و دولتى، خارج از محدوده وظايف دينى و دستورات الهى بوده، و خداوند چنين تكاليفى را بر دوش او نگذارده، و از وى نخواسته است، غير قابل اعتنا است.
آيات زير، نمونههايى از مأموريتهايى است كه در ارتباط با «رهبرى جامعه ٢ و «اداره امت» مىباشد:
١- فامّا تثقفنّهم فى الحرب فشرّد بهم من خلفهم.[١] آيه قبل از اين، از كسانى كه با پيامبر عهد و پيمان بستند و هر بار نقض نمودند، به عنوان بدترين جانوران ياد مىكند، و سپس در اين آيه، خطاب به پيامبر مىفرمايد:
اگر با چنين كسانى به كارزار و درگيرى پرداختى، آنان را چنان سركوب كن كه ديگر احدى از دشمنان، جرأت و جسارت توطئه نداشته باشند، و محاربه با تو را رها سازند.[٢] اين آيه، از يك سو بيانگر سياستى است كه امت اسلامى در برابر دشمنان متجاوز و پيمانشكن بايد اتخاذ كند و از سوى ديگر، بيانگر آن است كه مسئوليت برنامهريزى، آمادهسازى مقدمات، و بالأخره عينيّت بخشيدن به اين سياست، بر عهده پيامبر است.
٢- و ان احد من المشركين استجارك فأجره حتى يسمع كلام الله ثم ابلغه مأمنه.[٣] در آيات پيش از اين آيه، دستوراتى به همه مسلمين، در برخورد با مشركين داده شده است؛ «فاقتلوا المشركين، ... خذوهم و احصروهم و اقعدوا لهم كل مرصد»؛ ولى در اين آيه، خصوص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دو مأموريت ويژه مىيابد:
[١] - انفال( ٨) آيه ٥٧.
[٢] - فضل طبرسى، جوامع الجامع، ج ٢، ص ٢٨.
[٣] - توبه( ٩) آيه ٦.