ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٥ - شناخت با تدبر

يا عموم تدبير كنندگان ، زيرا عظمت موضوعى كه شايستگى سوگند را دارد ، خود فعاليت عقلانى تدبير است .
شناخت استنباطى
شناخت استنباطى مفهوم استنباط عبارتست از اخراج و به فعليت رسانيدن نتيجه از مقدمات .
اين عمل ذهنى نصيب هر فرد و گروهى نمى شود ، بلكه نياز به شرايط مهمى دارد كه عمدهء آنها اشباع ذهن از تجربيات مفيد و روشن بينى خاص در بارهء موضوعات و مسائل مورد استنباط ميباشد . بهمين جهت است كه آيه اى كه در قرآن مجيد استنباط را مطرح كرده است ، آنرا شايستهء انسانهاى آگاه كه قدرت استنباط دارند ، تذكر مى دهد : ( ١ - وَإِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِه وَلَوْ رَدُّوه إِلَى الرَّسُولِ وَإِلى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَه الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَه مِنْهُمْ . . . ) [١] ( و اگر امرى از امن و خوف براى آنان روى بياورد ، آنرا اشاعه مى دهند و اگر آن امر را به پيامبر و اولياى امور از مسلمانان ارجاع كنند ، آنانكه آن امر را استنباط ميكنند مى دانند ) .
شناخت تذكرى
شناخت تذكرى موضوع ياد آورى ( تذكر ) در آيات قرآنى بطور فراوان آمده است : از آن جمله : ( ١ - يا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً يُوارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشاً وَلِباسُ التَّقْوى ذلِكَ خَيْرٌ ذلِكَ مِنْ آياتِ الله لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ ) [٢] ( اى فرزندان آدم ما براى شما لباسى فرستاديم كه اعضاء پوشيدنى شما را بپوشاند و وسائل زندگى و

[١] النساء آيهء ٨٣ .
[٢] الاعراف آيهء ٢٦ .