ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٠ - يك دستور بزرگ و سازنده براى عميق ساختن شناختها و تعليم مردم به دليل جوئى

ياورى نخواهى يافت .
با اين حال بدانجهت كه ارتباط با واقعيت براى شناخت در اسلام بهر حال مطلوب است ، مى گويد : واقعيت اگر چه از دهان منافق بر آيد ، بايد گرفت و مورد بهره بردارى قرار داد . و بهمين جهت بوده است كه از آغاز ظهور اسلام پيگردى از علم و معرفت مفيد بعنوان يك اصل ضرورى تلقى شده ، مكاتب و مدارس و محافل علمى مانند خود مساجد ، ترويج و مورد احترام قرار گرفتند .
در دورانهاى بعدى مسلمانان بدون تقليد به عقايد درونى دانشمندان ، با آنها رابطه علمى برقرار كردند ، و در نگهدارى علم از سقوط حتمى در قرون وسطى و گسترش انواع گوناگونى از دانش و جهان بينى حتى به اعتراف محققان غير مسلمان مهمترين سهم را بعهده گرفتند . بنا بر آنچه كه پىيرروسو در تاريخ علوم تحت عنوان مشعل بدست عرب افتاد ، بيان مى دارد در قرن سوم و چهارم هجرى در اسپانيا با داشتن هشتاد مدرسهء عمومى ( كه تقريبا شبيه به دانشكده‌هاى امروزى بوده‌اند ) كتابخانه اى با ششصد هزار مجلد كتاب تأسيس مى شود .
و با نظر به اين كه در آن موقع هنوز صنعت چاپ براه نيفتاده بود ، معلوم است كه بجهت تشويق و تأكيد اسلام چه رنج و مشقت و تكاپوئى براى تأسيس چنين كتابخانه اى بعمل آمده است .
يك دستور بزرگ و سازنده براى عميق ساختن شناختها و تعليم مردم به دليل جوئى يكى از جالبترين اصول اسلامى در بارهء شناخت ، تحريك و عادت دادن مردم به دليل جوئى و مطالبهء برهان در بارهء قضايايى است كه بعنوان ابراز واقعيات مطرح مى شوند . اين دستور بزرگ و سازنده حيات بخشترين عامل براى شناخت معرفتها است كه مغزها را از قرار گرفتن در جاذبهء شخصيتها و گروه‌ها و موقعيتهاى زمانى و محيطى بر حذر مى دارد . باين معنى كه اسلام شناخت خود واقعيتها را توصيه و مورد دستور قرار مى دهد و ارزش هر شناختى