ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩ - تقليد شفاف و نا ملموس در شناختها

آن انگيزه و دليل چيست من مردم ديگر را مى بينم كه به تعهد خود عمل ميكنند .
پس عمل به تعهد شما انعكاسى از عمل ديگران است اگر اين سؤال را تكرار كنيد و در بارهء آن تأكيد كنيد ، پاسخ شما اين خواهد بود كه من هم جزئى از مردم هستم ، آنان عمل به تعهد ميكنند و امكان ندارد كه مردم بدون فهم و انديشه كارى را انجام بدهند . بدين ترتيب اكثريت مردم در گفتار و كردارهاى خود ، آن قسمت را كه مستند به ضرورت جبرى بديهى حيات آنان نيست و احتياج به نظر و استدلال دارد ، تكيه گاهى جز عوامل بى اساس ، يا جز تقليد و پيروى ندارند .
تقليد شفاف و نا ملموس در شناختها برخى از تقليدها كاملا مشخص و قابل درك و متمايز از شناختهاى اصيل ميباشد ، و برخى ديگر قابل تشخيص و تمايز نمى باشد . آن قسمت از تقليدها كه مشخص است ، هيچ خطرى براى معارف بشرى ندارد ، زيرا فرض اينست كه شناخت مفروض انعكاس و پذيرشى از شخصيت يا گروه ديگر است . اگر تقليد ضرورى بوده باشد ، بجهت ضرورتى كه دارد ، يك پديدهء بى ضرر بلكه لازم محسوب مى شود ، مانند رجوع به پزشك متخصص . و اگر ضرورى نباشد ، يا موجب ضرر بوده باشد ، بدانجهت كه تقليدى بودن آن روشن است ، براى هشياران اشكالى بوجود نمى آورد . بلكه وظيفهء حتمى مربيان جامعه است كه اين حالت وابستگى بدون دليل را كه شخصيتها را زبون و ناتوان مى سازد ، از بين ببرند .
آنچه كه مهم است و مى تواند شخصيت انسانى افراد يك جامعه را وابسته و مختل بسازد ، تقليدهائى است كه وابستگى شخصيت را نمودار نمى سازد . اين نوع تقليد كه شفاف و نا ملموس ناميده مى شود ، داراى اقسام گوناگون ميباشد .