نتيجهء چهارم - گسترش ابعاد جهان در ديدگاه شخص متفكر كه بدون آن ، آدمى چونان كرم ناچيز خواهد بود كه در سوراخى از درخت در يك محيط ناچيز زندگى ميكند و مى ميرد و از بين مى رود .
( آيات قرآنى سيستم تفكر و موضوعات مورد تفكر را باز گذاشته است ) نتيجهء پنجم : يكى از دلايل اعجاز قرآن مجيد اين است كه سيستم تفكر و موضوعاتى را كه براى تفكر بر نهاده مى شوند ، باز گذاشته و بهيچ وجه آنها را محدود نساخته است . شرط و محدوديتى كه در قرآن مجيد و ديگر منابع اسلامى آمده است ، اينست كه متفكر بايد از هر گونه غرض ورزى و خود بينى و تخيلات پا در هوا و اصول تقليدى و لذت پرستى در تفكرات اجتناب نمايد و موضوعى را كه براى تفكر انتخاب مى نمايد ، بايد طورى انتخاب شود كه امكان بررسى و تفكر در آن وجود داشته باشد . با مراعات اين دو شرط كه عقل سالم و منطق قانونى لزوم آنرا تأكيد ميكند ، هيچ قيد و بند و شرط ديگرى براى تفكر و موضوع تفكر در اسلام وجود ندارد . لذا اگر فرض كنيم كه در آينده نوعى سيستم و روش تفكر بوجود بيايد كه راه تازه اى را براى ارتباط با واقعيات پيش پاى انسانها بگستراند ، حتما اين سيستم و روش بايد مورد بهره بردارى قرار بگيرد . بنا بر اين هر موضوعى كه براى انسان قابل طرح باشد ، با ملاحظهء « الاهم فالاهم » كه خود قاعدهء عقلانى است ، با هر سيستم و روش فكرى كه مى تواند ارتباط صحيح ميان انسان درك كننده و موضوع مفروض برقرار بسازد ، بايد مورد بررسى قرار بگيرد . در نتيجهء باز بودن سيستم و بىشرط بودن روش فكرى در اسلام بوده است كه از فارابى گرفته تا ابن رشد و ابن سينا و عمر بن ابراهيم خيامى [١] و ابن مسكويه و بهمنيار و ابو ريحان بيرونى و

[١] عمر بن ابراهيم خيامى فيلسوف و رياضى دان صاحب كتاب مصادرات اقليدس ، جبر و اختيار ، تكليف ، نوروزنامه و سلسلهء موجودات در خلقت و غير ذلك كه ضمنا چند رباعى فارسى و چند بيت عربى در بيوفائى دنيا دارد . و اسناد آن رباعيات پوچ گرايى ( نيهيليستى ) باين فيلسوف صحيح نيست ، زيرا با نظر به تفكرات علمى و فلسفى كه اين فيلسوف داشته است ، رباعيات پوچ گرايى تناقض روشن با آن تفكرات دارد .