ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤١ - آيا مى توان &#١٧١ آنچه بايد باشد &#١٨٧ را از &#١٧١ آنچه هست &#١٨٧ نتيجه گرفت

ناتوانى اسف انگيز بشرى پى برد كه چگونه از بيان اصول اساسى حيات خود كه بدون علم به كيفيت آغاز و انجام و هدف اعلاى آن ، امكان پذير نيست .
آيا مى توان « آنچه بايد باشد » را از « آنچه هست » نتيجه گرفت سه نظريهء اساسى در اين مسئله وجود دارد : ١ - علم تنها با « آنچه هست » سر و كار دارد و هيچ كارى نمى تواند با « آنچه بايد باشد » داشته باشد .
٢ - علم همچنان كه تفسير و توجيه كنندهء « آنچه هست » است ، همان طور تفسير و توجيه كنندهء « آنچه بايد باشد » نيز مى باشد .
٣ - تكليف اين مسئله با توضيح معناى سه عنصر مسئله مزبور ( علم ، آنچه هست ، آنچه بايد باشد ) روشن مى گردد . نخست بايد از يك اشتباه كه ممكن است براى كسانى كه در ابتداى مراحل تحقيق اين مسئله هستند پيش بيايد ، جلوگيرى كنيم - آن اشتباه اينست كه چنين نيست كه اگر « آنچه بايد باشد » ها و ديگر ارزشها بوسيلهء نگرش علمى باصطلاح امروز اثبات نشود ، راه ديگرى براى اثبات آنها باقى نمى ماند . اين يك اشتباه بسيار گمراه كننده است كه گروهى فراوان از حمايت كنندگان « آنچه بايد باشد » و ديگر ارزشها را مضطرب و افكارشان را مشوش مى سازد كه راه اثبات علمى آنها را مسدود مى بينند ، يا حد اقل مى بينند كه غالب تحصيل كرده‌ها و تكاپو گران منطقهء دانشها چنين تلقى كرده‌اند كه « آنچه بايد باشد » و ديگر ارزشها را نمى توان مانند مسائل علمى مطرح نمود . و گروهى ديگر از مغزها را كه كلمهء علم بدون روشنائى كامل مفهومش مسخره نموده است ، دست از همهء تعهدها و وظايف انسانى و ارزشها برداشته و با خيالى آسوده هيچ نيازى نمى بينند كه سر به بالا بلند كنند و احتمالى بدهند كه ممكن است ما فوق لذت جوئىها و خود خواهىها و سوداگريها وظيفه اى ديگر داشته باشند . اين اشتباه با توجه به اين حقيقت