ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٩ - شگفتا ، هنوز اين نزاع ادامه دارد كه آيا در شناخت اصالت با حس است يا با عقل

ولى با خود همين عمل است كه قوانين تفسير كنندهء محسوسات تصفيه ميشوند و علوم را اداره ميكنند و خود همين قوانين براى تلاش و پيگيرى حواس راه باز مى كنند و ديدگاه حواس را گسترده تر و عميقتر مى نمايند .
سوم اين كه عمل عقلى بيشتر به تنظيم كليات و اجراى احكام منطق مى پردازد ، و مادامى كه واقعيت بوسيلهء حواس براى ما مطرح نشده است ، عمل عقلى نوعى بازيگرى يا ورزش ذهنى است كه در ما فوق واقعيات بجريان مى فتد . اين اعتراض مبنى بر يك مسئلهء معروف است كه مى گويد : « آيا اصالت با حس است يا با عقل » ما بطور مختصر اين مسئله را براى بررسى مطرح مى كنيم :
شگفتا ، هنوز اين نزاع ادامه دارد كه آيا در شناخت اصالت با حس است يا با عقل اين نزاع و كشمكش كه « آيا اصالت با حس است يا با عقل نظير اينست كه آيا اصالت با محسوسات است يا قانون علمى آيا اصالت با معدودها است يا اصول و قوانين رياضى و منطقى آيا اصالت با مشاهدات عينى است يا با استدلال با نظر به پيشرفتهاى بسيار چشمگير در فلسفهء علوم و معرفت - شناسى مى بايست غير منطقى بودن سؤال مورد بحث بر همهء متفكران اثبات شود ، ولى عملا چنين موفقيتى حاصل نشده است و هنوز سؤال مورد بحث با دو پاسخ متقابل ادامه دارد . يعنى گروهى به اصالت حس معتقدند و گروهى ديگر به اصالت عقل . بنظر مى رسد اگر طرفين نزاع ملاك يا هدف اصالت را تعيين نمايند ، نزاع مزبور مرتفع خواهد گشت . اگر ملاك با هدف اصالت ، ارتباط نخستين با واقعيات عينى و محسوسات و منتقل ساختن آنها به ذهن بوده باشد ، نه تنها اصالت با حس است ، بلكه جز حس يا آنچه كه كار آنرا دقيقتر انجام بدهد مانند آزمايشگاه‌ها ، هيچ نيرو و عامل ديگرى نمى تواند جاى آنرا بگيرد و كار آنرا انجام بدهد . لذا سؤال و نزاع مزبور غلط است و اگر ملاك