ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٥ - نتيجهء دوم

علم خداوندى بهمهء موجودات ثابت مى شود و قابل رؤيت مى گردد . دو - رؤيت با بينائى درونى است كه گاهى فعاليت وجدانى و قلبى نيز ناميده مى شود .
نتيجهء دوم - آيه شمارهء ٤ مى گويد « مگر نديده اى كه هر آنچه در آسمانها و زمين است بخدا سجده ميكنند » و در آيهء ٤٤ از سورهء الاسراء چنين آمده است كه ( تُسَبِّحُ لَه السَّماواتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَإِنْ مِنْ ) ( و هيچ چيزى وجود ندارد مگر اين كه بسپاس او تسبيح مى گويند ولى شما تسبيح آنها را نمى فهميد ) ممكن است ميان اين دو آيه تناقضى بنظر برسد كه در آيه شمارهء ٤ سجده آنچه را كه در آسمانها و زمين است قابل مشاهده معرفى ميكند ، ولى در آيه ٤٤ از الاسراء تسبيح موجودات را براى مردم غير قابل فهم معرفى مى نمايد .
پاسخ اين سؤال اينست كه مخاطب در آيهء شمارهء ٤ خود پيامبر اكرم است يعنى پيامبر اكرم است كه بجهت اعتلاى روحى ، سجدهء موجودات را مى بيند و مى شنود چنانكه در آيهء ٤١ از سورهء النور رؤيت تسبيح آنچه را كه در آسمانها و زمين است خطاب به پيامبر اكرم مى گويد : ( أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الله يُسَبِّحُ لَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ ) ( آيا نديده اى كه آنچه در آسمانها و زمين است و پرندگان در حال پرواز بخدا تسبيح مى گويند ، اختصاص ديدن سجده و تسبيح موجودات را براى پيامبران دو آيهء ديگر تأييد مى كند : ( وَسَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ ) ( و ما كوهها را با داود مسخر كرديم . آنها و پرندگان تسبيح مى گفتند ) و آيهء ١٨ از سورهء ص . لذا مى توان گفت : خطاب ( لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ) ( تسبيح آنها را نمى فهميد ) ، متوجه مردم معمولى است كه در پرده‌هاى ظلمانى طبيعت و طبيعت پرستى بينائى و شنوائى درونى را از دست داده است و بقول مولوى مانند گاوى كه