ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩١ - ٥ - عمل تحليل

آنچه كه مشاهده و تجربه در بارهء اين پديده نشان مى دهد اينست كه هر واحد كه با اهميت حياتى تلقى شده و يا با تأثرات شديدتر وارد درون شده است ، عمل تذكر در بارهء آن واحدها و تأثرات ، قوى و سريع انجام مى گيرد . بهمين جهت است كه اگر كسى بخواهد از اين نيروى عالى بخوبى برخوردار شود ، بايد واحدهايى را كه به درون منتقل مى سازد ، مورد توجه قرار بدهد و آنچه را كه بيهوده و در آينده مورد نيازش نخواهد بود ، با اهميت تلقى نكند و تحت تأثير آنها قرار نگيرد .
٥ - عمل تحليل يكى از فعاليتهاى مهم ذهن عمل تحليل است . اين عمل عبارتست از باز كردن يك مجموعهء كل و تجزيه آن به واحدهاى تشكيل دهندهء آن و بررسى آن واحدها در رسيدن به هدفهاى شناختى و عملى . بعضى از متفكران مانند راسل بقدرى به روش تحليلى اهميت مى دهند كه وقتى از او مى پرسند : « شما از كدامين مكتب فلسفى پيروى مى كنيد » پاسخ مى دهد : « من هيچ برچسبى ندارم ، تنها برچسبى كه دارم آتميسم منطقى است » . بنظر مى رسد قناعت به روش تحليلى در شناخت مانند قناعت كردن پرنده به يك بال براى پرواز ميباشد . ما در راه تحصيل شناخت بر روش تحليلى ( آناليتيك ) آن قدر نيازمنديم كه به روش تركيبى ( سنتتيك ) و بهر حال عمل تحليل كه يكى از دو بال پرواز براى وصول به شناخت است ، از سنخ انعكاسات ماشينى ذهن نبوده بلكه يكى از كارهاى اساسى ذهن است كه با اين كه موضوع بر نهاده شده در برابر حواس و ذهن ، يك موضوع كل و مركب از اجزاء است و انعكاس اولى و طبيعى آن موضوع در ذهن همان كل مركب از اجزاء است ، با اين حال عامل تحليل در ذهن ، به تجزيه و تفكيك آن اجزاء از يكديگر مى پردازد و مى تواند هر يك از آن اجزاء را بطور مستقل مورد بررسى قرار بدهد و ممكن است هر يك از آن اجزاء را