ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٢ - ٥ - عمل تحليل

با مختصات شخصى خود و يا با مختص ارتباطى با اجزاى ديگر مورد تحقيق قرار بدهد .
٦ - عمل تركيبى
٦ - عمل تركيبى اين عمل ذهنى نيز از اهميت خاصى در شناختها برخوردار است .
احتياج ذهن بشرى به تركيب واحدها و كشف رابطهء آنها در موضوعات مركب و متشكل كمتر از احتياج آن به تجزيه و تحليل گلهاى مجموعى نيست . اين احتياج در مسائل مربوط به صنعت و دانشهاى محض و نمودهاى هنرى بقدرى روشن و ضرورى است كه هيچ احتياجى به بحث و گفتگو ندارد . و هر گونه موقعيت در قلمرو صنايع و دانشهاى محض و ايجاد آثار هنرى معلول روش منطقى تحليلى و تركيبى است . آنچه كه احتياج به بحث و تحقيق دارد ، روش تحليلى و تركيبى در فلسفه‌ها و جهان بينىها و شناختهاى ارزشى است كه دو مفهوم كل و اجزاء در آنها فوق العاده دقيق و ظريف و نيازمند به صرف انرژى مغزى زياد و آگاهيهاى فراوان است . بعضى از فيلسوفان و جهان بينان و ارزش شناسان تنها به روش تحليلى اهميت مى دهند و برخى ديگر به روش تركيبى ، در صورتى كه چنانكه اشاره كرديم هر دو روش براى شناخت ضرورت دارد و هيچ مكتبى در امور مزبوره بدون تدقيق در دو روش مزبور حق اظهار نظر ندارد . بهر حال عمل تركيبى نيز يكى از عمليات ذهنى است و هر اندازه كه واحدهاى مورد عمل انتزاعىتر و تجريدىتر باشد . عمل مزبور نيز تجريدىتر خواهد بود .
٧ - درك برقرارى رابطه ميان عمل ذهنى و موضوع
٧ - درك برقرارى رابطه ميان عمل ذهنى و موضوع درست است كه گاهى عمل ذهنى بدون اين كه از آگاهى كامل شخص برخوردار باشد ، بجريان مى فتد ، ولى معمولا بدانجهت كه عمل ذهنى از سنخ كارهاى هدفدار است ، مخصوصا در آن موقعيتها كه هدف از اهميت قابل