ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩ - راه بهره بردارى از اين چشمه سارها در شناخت چيست

نوع يكم - واقعيات جهان عينى كه در شكل مسائل علمى محض ارائه مى شوند اين آب بر دو عنصر اساسى تقسيم مى گردد : هر دو عنصر اساسى قابل تجزيه ميباشد .
عنصر يكم - حقايق علمى محض - مانند خود آب كه ماده ايست مايع و مى تواند در حيات طبيعى گياهان و جانداران تأثير مثبت بگذارد . پذيرندگان در برابر اين حقايق علمى محض . بدون اين كه آنها را بازگو كنندهء ارزشهاى قابل تبعيت از شخصيت تلقى كنند ، بايد بپذيرند . اما اين پذيرش نبايد مانند انباشتن گندم در انبار رويهم بوده باشد . بلكه بايد آنها را بعنوان بذرهائى تلقى كنند كه در مزرعهء ذهن آنان پاشيده مى شود و بدانند كه درون آدمى مزرعه ايست كه براى رويانيدن بذرها ، آب و اشعهء آفتاب و مواد قابل تغذيه زراعت در اختيار دارد . اگر انسانها از آغاز تاريخ علم و معرفت اندوخته‌هاى خود را از عالم محسوس يا از آموزندگان ، مانند گونىهاى گندم در انبار ذهن خود رويهم مى نهادند و مانند بذرها براى روييدن در مزرعهء ذهن نمى كاشتند ، امكان نداشت كه حتى يك قدم از غار جهالت خود بيرون بگذارند .
عنصر دوم - مواد مخلوط با آب رودخانه ، يعنى مخلوط با حقايق علمى محض است كه عبارتست از شرايط ذهنى و خصوصيات عقيدتى و منشهاى شخصيتى اساتيد و آموزندگان . اين مواد مخلوط با آب بر دو قسم عمده تقسيم مى گردند : قسمت يكم - عبارتست از آگاهيها و معلومات و عقايد و منشهاى شخصيتى كه از خودخواهىها گذشته و از زباله‌هاى سر راه عبور كرده و وارد پالايشگاه عقل و وجدان انسانى محض كه دو عنصر تشكيل دهندهء فطرت اصلى هستند ، گشته و به درون پذيرنده سرازير مى گردند . اگر چه تشخيص اين موارد تا حدودى براى نو آموزان علم و معرفت دشوار است ، ولى با بكار انداختن تدريجى قطب - نماى بسيار حساس عقل و وجدان ، قدرت اين تشخيص بكار مى فتد ، نهايت اينست كه پذيرنده بايد در قضاوتها و تصديقهايش شتابزده نباشد و بداند كه