ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٥٥ - فهم منطقى در شناختها

گذاشته و بدان توجهى ندارد ، در صورتى كه همين فرضيهء توارث در زمان صاحب مكتب آن مورل و مانيان كه مانند امروز مكتب فرويد بازارشان گرمى و عقايدشان رواج داشت ، نيز تعميم بيجا داشته و افراطى مى بوده در آن زمان جز ارث و اكنون جز ليبيدو چيزى نمى ديده و نمى بينند و اين طرز فكر در روانپزشكى باعث شده است كه هر دسته از دانشمندان امراض روانى را از يك جهت و جنبهء خاص و واحدى مى نگرند ، بطورى كه نوشته‌ها و مطبوعات روانپزشكى بكلى با هم متفاوت و مسائل مختلفا در آنها شرح و تعريف شده است . » [١] فهم منطقى در شناختها مقصود از فهم منطقى عبارتست از درك حاصل از مقدمات منطقى كه با نظم خاص و منتج ترتيب داده شوند . اطمينان يا يقين منطقى بر دو نوع عمده تقسيم مى شود : نوع يكم - يقين منطقى از مقدماتى بدست ميايد كه از قوانين و اصول ضرورى منطق كاملا برخوردار است . باين معنى كه انسان با دقت كامل و مشروح در شرايط و اجزاء مقدمات و مراعات همهء قوانين و اصول منطق در بارهء نتيجه فهم حاصل ميكند . مثلا در شكل اول قياس مانند حميد انسان است و هر انسان فانى است ، پس حميد فانى است . اين اصول ضرورى مراعات شده است : ١ - مقدمهء يكم كه صغرى ناميده مى شود ، قضيه موجبه ( مثبت ) است .
٢ - مقدمه دوم كه كبرى است از كليت برخوردار است . ٣ - انسان كه حد وسط ناميده مى شود ، در مقدمه يكم محمول و در مقدمه دوم موضوع قرار گرفته است . اين حد وسط عامل حمل فانى كه محمول مقدمه دوم است ، بر موضوع صغرى است كه حميد است . يقينى كه از اين نظم خاص در قضايا بوجود مى آيد ، موجب يقين منطقى به نتيجه كه « حميد فانى است » مى گردد . نوع دوم - تفكرات و جرياناتى كه با نتيجه گيريهاى منطقى نا آگاه صورت مى گيرد . اين نوع

[١] روانپزشكى - آقاى دكتر مير سپاسى ص ٧٣ .