ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٣ - ١٣ - تعقل برين

( اى على . هنگامى كه مى بينى مردم بوسيلهء عبادت نيكو به آفرينندهء خود تقرب مى جويند ، تو بوسيلهء انواع تعقل ببارگاه خداوندى تقرب پيدا كن تا بر همه سبقت بگيرى ) اين تعقل از عاليترين عمليات ذهنى است كه آگاهى و اشراف و سلطه بر جريان آن ، در حد اعلا ميباشد .
١٤ - تفقه
١٤ - تفقه بعضى گمان كرده‌اند تفقه عبارتست از شناختهاى نظرى در مسائل فقهى و حقوقى با استناد به منابع معتبر . [١] بايد گفت : اين تعريف جامع همهء موارد تفقه و فقه نيست . معناى كلى فقه عبارتست از فهم نافذ بر كليات و جزئيات قلمرو يك علم . با داشتن استشمام خاص از روابط كليات با جزئيات در حال تجدد و استمرار . اين فهم نافذ را در قلمرو حديث . فقه الحديث و در قلمرو حقوق ، فقه الحقوق و در قلمرو سياست فقه سياسى مى توان ناميد . در آيات قرآنى چنانكه در بخش « شناخت از ديدگاه قرآن » خواهيم ديد : فقه داراى يك معناى عمومى است كه حتى ممكن است در انسانهائى كه از مراحل بالاى علمى برخوردار نيستند ، وجود داشته باشد . اين معناى عمومى عبارتست از فهم نافذ بر جريانات زندگى و شناخت ثابتها و متغيرهاى آنها .
انواع عمل ذهنى در جريان شناخت با تأثرات زود گذر
انواع عمل ذهنى در جريان شناخت با تأثرات زود گذر اوقات معمولى زندگى انسانها بدون جريانات گوناگون ذهنى نمى گذرد يك رشته تداعى معانى تمام نشده ، تصورات مفرد جاى آنها را مى گيرد . يك اراده با مقدماتش ذهن را از تصورات مفرد خالى مى كند و در جريان علمى اراده ، پديده و نمودها از راه حواس ، با اختيار و بى اختيار روانهء قلمرو ذهن مى گردند . احتياج به وصول به هدف بوجود مى آيد ، يك رشته تفكرات

[١] معراج نامه - ابن سينا ص ٢١ بخط فخر رازى .