ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٦ - نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است

شك و ترديدهاى قانونى و بيمارى و حرفه اى
شك و ترديدهاى قانونى و بيمارى و حرفه اى مى توان شك و ترديد را با نظر به علل اصلى و حالات مغزى همزمان با شك و موضوع مشكوك و نتايج طبيعى و روانى به اقسام زياد تقسيم نمود .
بحث از اين اقسام زياد ، مربوط به مبحث كنونى ما نيست . فقط سه قسم مهم شك را كه در مسائل مربوط به شناخت از ديدگاه اسلام ، ضرورت دارند ، مورد بررسى قرار مى دهيم :
١ - شك قانونى
١ - شك قانونى عبارتست از نوسان و تردد ذهن در بارهء رابطه ميان موضوع و محمول قضيه براى تحقيق در مسير واقع يابى ، بدون علاقه به خود ترديد و بدون اين كه ذهن در حركت بسوى واقعيابى توانائى نداشته باشد .
اين ترديد را شك قانونى مى ناميم ، زيرا شناختهائى كه از مسير حواس و تعقل و دخالت ديگر عوامل درك كه خارج از ذات انسانى بوجود مى آيند ، همواره در معرض ابهام و تاريكىهائى قرار مى گيرند كه از ناحيهء عوامل و موضع گيريهاى حواس و تعقل و ديگر عوامل درك ، ذهن آدمى را احاطه مى نمايند . شك ناشى از اين جريان يك امر طبيعى بوده و توجه باين كه اين شك موجب تصفيه شناختها و برطرف شدن احتمالات اضطراب آميز است ، خود يكى از عوامل پيشرفت در شناختهاى اصيل ميباشد . و بهمين معنى است كه گفته مى شود : يقينهاى اصيل و مفيد آن سوى پل شك و ترديد قانونى است .
٢ - شك بيمارى
٢ - شك بيمارى :
اين شك ناشى از ناتوانى ذهن از رو يا روى قرار گرفتن با مدعاها و دلايل و تجزيه و تحليل در تركيب در بارهء واقعياتست كه مخالف طبيعت تواناى ذهن است . ملاك اين بيمارى ، وحشت ذهن از بررسى واقعيات و تفكيك آنها از خيالات و حقيقت نماها ميباشد . يكى از اساسىترين مختصات شك بيمارى ، جستجوى آسايش فكرى در فرار از فعاليتهاى مغزى و تكيه بر « شايد چنين باشد و شايد چنين نباشد و من هم مجبور نيستم يكى از دو طرف را احراز كنم » است . اين احساس آزادى در احراز يكى از دو طرف