بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٣٨ - دو اقوال در قرائت و معناى«أسند عنه»

مقدّمه سوم. شيخ طوسى رحمه الله در ابتداى كتاب رجالش تصريح كرده است كه:

من از اصحابمان، كتابى جامع در معرّفى اصحاب و راويان ائمّه عليهم السلام نيافتم و تنها كتاب‌هاى مختصرى در اين باره وجود داشت كه دربردارنده برخى از آنان بود. تنها ابن عقده، معرّفى اصحاب امام صادق عليه السلام را به كمال رسانده است، هرچند كه از رجال امامان ديگر نام نبرده است. بنا بر اين، من [ابتدا] آنچه را ابن عقده نام برده است، مى‌آورم و سپس، آنچه را وى نياورده است، خواهم آورد.

مراد وى از اين كلام، اين بوده كه او آنچه را ابن عقده از رجال ساير ائمّه عليهم السلام نياورده است، ذكر مى‌كند، و نه ساير اصحاب امام صادق عليه السلام را، چنان كه برخى توهّم كرده‌اند.

مقدّمه چهارم. اصحاب ما در كتاب‌هايشان در شرح حال ابن عقده گفته‌اند كه وى داراى كتاب‌هاى بسيارى بوده است. از جمله، او نام راويان امام صادق عليه السلام را كه تعدادشان چهار هزار نفر بوده است، در يك كتاب گرد آورده و در شرح حال هر يك، حديثى را كه او از امام صادق عليه السلام داشته، نقل كرده است.

بر اين اساس، شيخ طوسى رحمه الله بر نام‌هايى كه ابن عقده از اصحاب امام صادق عليه السلام گردآورى كرده بوده، نيفزوده است؛ بلكه برخى از مطالب ابن عقده را نيز حذف كرده است، از جمله، احاديثى را كه ابن عقده در شرح حال هر يك از راويان، نقل كرده بوده است.

صاحب نهاية الدراية، پس از تشريح اين مقدّمات مى‌گويد:

ظاهر، اين است كه شيخ طوسى در به كار بردن تعبير «أسند عنه»، به احاديثى نظر داشته كه ابن عقده در شرح حال اصحاب امام صادق عليه السلام آورده بوده است.

[به عبارت روشن‌تر،] در مواردى كه ابن عقده، حديثى را به صاحب شرح حالْ نسبت داده بوده، شيخ طوسى از تعبير «أسند عنه» استفاده كرده است كه از اين تعبير، فهميده مى‌شود كه در آن موارد، ابن عقده با سند متّصل، روايت كرده بوده است؛ و [در مقابل،] در مواردى كه شيخ طوسى حديث ابن عقده را