بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٣٦ - دو اقوال در قرائت و معناى«أسند عنه»

[ابتدا] آنچه را او نام برده است، مى‌آورم و سپس آنچه را وى نياورده است، خواهم آورد.[١] بر اساس اين قرائت، فاعل فعل «أَسنَدَ»، ابن عقده است و ضمير در «عنه» به صاحب شرح حال برمى‌گردد.

منتهى المقال، اين قول را بدون اشاره به قائلش، نقل كرده، به دنبال آن مى‌گويد:

اين وجه، خيلى هم بعيد نيست و چه بسا روشن مى‌سازد كه جمله مذكور، به چه سان، تنها در كلام شيخ طوسى وجود دارد و به چه سان، شيخ، اين تعبير را فقط در الرجال (و نه الفهرست) تنها در مورد اصحاب امام صادق عليه السلام آورده است. حتّى اين امكان وجود دارد كه به وسيله آن، ثمره كلام شيخ طوسى- آن جا كه مى‌گويد: «و سپس آنچه را وى نياورده است، خواهم آورد»- ظاهر گردد.[٢] در توضيح المقال در مورد بعيد بودن اين قول آمده است:

اوّلًا، بين «أسند عنه» و «أخبر عنه» از جهت معنا، تنافر وجود دارد- بلكه قريب به آن، «أسند به» است-؛ زيرا مفاد «أخبر عنه» آن است كه ابن عقده از صاحب شرح حال، امر ديگرى را نقل كرده است و اين، در معناى «أسند عنه»، مقصود نيست.

ثانياً، كلام شيخ طوسى (كه مى‌گويد: «من [ابتدا] آنچه را ابن عقده نام برده است، مى‌آورم») و نيز اعتراف وى به غايت رسيدن ابن عقده در شمارش اصحاب امام صادق عليه السلام، چنين اقتضا دارد كه بيشتر رجال امام صادق عليه السلام، از كسانى بوده باشند كه ابن عقده از آنان با اسناد، خبر نقل كرده است، حال آن كه واقع امر، خلاف اين است.[٣]

[١]. رجال الطوسى، ص ١٧

[٢]. منتهى المقال، ج ١، ص ٧٦

[٣]. توضيح المقال، ص ٢٠٦